Xie Jun offert er lustig op los

Twee maanden was het alsof er geen andere schakers bestonden dan Kasparov en Short en Karpov en Timman. Het had weinig zin om belangrijke schaakevenementen te organiseren, want de matches om de wereldkampioenschappen zouden toch alle publiciteit vangen. Nu is het tijdperk van de persoonsverheerlijking ten einde, er is weer ruimte voor anderen.

In Luzern begon een week geleden het wereldkampioenschap voor landenteams. Tien landen mogen daar meespelen, de kampioenen van de verschillende werelddelen en de beste landen van de laatste Olympiade. Rusland was verzwakt door de afwezigheid van Kasparov en Karpov, maar nog steeds favoriet. Na vier ronden stond Letland bovenaan, op de voet gevolgd door de Verenigde Staten, Rusland en China. China had een zeer sterk programma gehad en zich uitstekend geweerd. Het is goed denkbaar dat China in de niet al te verre toekomst het beste schaakland ter wereld wordt. Er zijn daar tientallen miljoenen schakers, maar ze spelen bijna allemaal het Chinese schaak. Dat zal voorlopig wel zo blijven, maar de topspelers zullen zich toch steeds meer gaan bekwamen in het internationale spel, waar veel hogere prijzen mee zijn te verdienen.

Over Xie Jun is geschreven dat ze huilde toen haar trainer zei dat ze voortaan het FIDE-spel moest spelen. Het Chinese spel vond ze veel mooier, maar dat van ons kon haar toch genoeg boeien om er wereldkampioene in te worden.

In Monaco speelt Xie Jun op het ogenblik de match om het vrouwenwereldkampioenschap tegen de Georgische Nana Ioseliani. Iedereen had gedacht dat Zsuzsa Polgar, de oudste van de Polgar-zusjes, uitdaagster zou worden. Ze had verreweg de hoogste rating, won de kwalificatiewedstrijden met overmacht en had in de finale tegen Ioseliani aanvankelijk een grote voorsprong. Geheel onverwachts haalde Ioseliani in, in de beslissingsvluggertjes wist ze zich wankelend aan de afgrond staande te houden en ten slotte won ze de match door loting.

De Nederlandse sponsor Joop van Oosterom, die de kandidatenfinale had georganiseerd, is een vriend van de familie Polgar en had aanvankelijk aangekondigd dat hij de match om het wereldkampioenschap alleen zou betalen als Zsuzsa Polgar uitdager zou zijn. Toen het anders liep, vond hij het bij nader inzien onvriendelijk om zich terug te trekken, en daardoor heeft de match om het wereldkampioenschap een prijzengeld dat vergeleken met het miljoenenspel van de mannen niet adembenemend is, maar voor een vrouwenmatch ongekend hoog: 300.000 Zwitsers frank.

Xie Jun won de eerste partij met een mooie koningsaanval en de tweede door goede eindspeltechniek. Na twee partijen lijkt het of Xie Jun in wilde en tamme stellingen superieur is, maar Zsuzsa Polgar heeft ervaren dat het kan verkeren tegen Ioseliani. De match telt zestien partijen.

Wit Ioseliani- zwart Xie, eerste partij.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Lf1-e2 0-0 6. Pg1-f3 e7-e5 7. Lc1-e3 h7-h6 8. 0-0 Pf6-g4 9. Le3-c1 Pb8-c6 10. d4-d5 Pc6-e7 11. Pf3-e1 h6-h5 12. h2-h3 Pg4-h6 13. Pe1-d3 f7-f5 14. f2-f4 Ph6-f7 15. f4xe5 d6xe5 Scherp gespeeld. Wit had de uitdaging kunnen aannemen met 16. e4xf5. Als zwart met een stuk terugneemt staat wit beter, en het pionoffer 16...gxf5 17. Lxh5 is riskant. Als wit dit niet wilde kwam 16. Pf2, met de bedoeling 17. c5 in aanmerking.

16. Pd3-c5 f5-f4 17. b2-b4 Pf7-g5 18. Kg1-h2 Kg8-h8 19. Pc5-d3 Pe7-g8 20. Lc1-b2 Dd8-e7 21. c4-c5 Pg8-f6 22. Pd3-f2 a7-a5 23. Lb2-a3 Laat Pc3 ongedekt, wat zwart straks de gelegenheid geeft tot een fraaie offercombinatie. Dat was op dit moment natuurlijk buitengewoon moeilijk te zien. 23...f4-f3 24. g2xf3 Pf6-h7 25. Kh2-g2 Pg5xh3 Een mooi en onverwacht stukoffer. 26. Pf2xh3 Ph7-g5 27. Ph3-g1 Na 27. Pxg5 Dxg5+ 28. Kf2 (Niet 28. Kh2 Dh4+ 29. Kg1 Dg3+ gevolgd door 30...Tf4) Lh6! dreigt zwart in de eerste plaats 29...Dh4+ met mataanval. Dan is 29. Th1 De3+ 30. Kg2 Dxc3 (nu blijkt het belang van de ongedekte positie van Pc3) 31. Dd3 axb4 32. Dxc3 bxc3 33. Lc1 nog net speelbaar voor wit. Maar wat ze doet is zeker niet slecht. Zwart staat een stuk achter en moet met iets bijzonders komen om haar offer te rechtvaardigen. 27...Pg5-e6!

Zie diagram 1

Een tweede stukoffer, en wit had dit het beste aan kunnen nemen. Na 27. dxe6 Dg5+ 28. Kh1 heeft zwart natuurlijk eeuwig schaak in handen, maar iets beters voor haar zie ik niet. Wit zou misschien zelfs een winstpoging kunnen doen met 28. Kf2. Riskant, maar met twee stukken voor kan men zich wat permitteren. In dit geval is 28...Lh6 minder overtuigend wegens 29. Ph3. Met 28...Dh4+ 29. Ke3 Td8 zou zwart enig materiaal terugwinnen en ook een aanval overhouden, maar duidelijk zou het toch niet zijn.

28. Tf1-f2 Pe6-f4+ 29. Kg2-f1 De7-h4 Nu zit wit in een klem waaruit ik geen goede ontsnapping zie. Op 30. Ke1, om zo snel mogelijk weg te lopen, komt het akelige 30...Pg2+ 30. b4-b5 Dh4-h1 Dreigt 31...Lh3+ 31. Kf1-e1 Dh1xg1+ 32. Tf2-f1 Wit was in ernstige tijdnood. Beter was 32. Lf1. Zwart kan dan een kwaliteit winnen met 32...Ph3 33. Dd2 Pxf2, maar door haar mooie pionnenfront zou wit nog goede tegenstand kunnen bieden. Nu is het meteen uit. 32...Pf4-g2+ 33. Ke1-d2 Dg1-d4+ 34. Le2-d3 Lg7-h6+ Wit gaf op.

Verscheidene lezers schreven me over de volgende stelling, die ik twee weken geleden behandelde.

Zie diagram 2

Wit Palevich-Lebelt, correspondentiepartij 1985.

Het slot was 1. Pa5xc4+ d5xc4 2. Td4-d1 e2xd1P 3. Lb1-e4 Pd1xc3 4. Le4xa8 Pc3xa2 5. La8-d5 c4-c3 6.Ld5xa2 c3-c2 7. La2-b1 en remise, omdat wit na 7...c1D pat staat. Mooi, maar toch minder mooi dan ik dacht, want de lezers wijzen er terecht op, dat wit een veel eenvoudiger manier heeft om remise te maken: 1. Txc4! e1D (na 1...dxc4 2. Pxc4+ Ka4 3. Pb2+ en 4. Pd3 wint wit) 2. Tc5 (dreigt 3. Pc4+ en mat) De2 3. Pc4+ Dxc4 4. Ta5+ Da4 5. Txa4+ Kxa4 6. Kb2 en wit heeft hier zelfs een (onbelangrijke) pion meer.

En, zo vroeg iemand, is de oplossing uit de partij eigenlijk correct, kon zwart niet winnen met bijvoorbeeld 4...Pa4 in plaats van 4...Pxa2? Dat geloof ik niet, maar het is zeker waar dat wit hier nog een vervelende verdediging moet voeren. Kortom, 1. Txc4 is beter dan 1. Pxc4+.

Ik vroeg me twee weken geleden af of het misschien een studie was, in plaats van een echt gespeeld partijfragment. 'Studie' blijkt wel een heel groot woord te zijn voor een zettenreeks met zoveel feilen. Maar dat de spelers in eendrachtige samenwerking een spectaculair partijslot hebben geconstrueerd, komt me nu nog waarschijnlijker voor dan twee weken geleden.