New-Yorker wordt een onberekenbare kiezer

NEW YORK, 30 OKT. “Hoeveel mensen willen weg uit deze wijk”, vraagt Susan Alter, een kandidate voor een verkozen bestuursfunctie in New York, dat qua bevolking bijna zo groot is als Nederland. Ongeveer de helft van de aanwezigen steekt de vinger op. Het is een verrassend aantal in Flushing, een stadswijk van Italiaanse immigranten en hun afstammelingen aan de overkant van de East River, die veel minder dan andere wordt geteisterd door drugshandel en schietpartijen.

Hoewel de misdaadcijfers in New York de laatste vier jaar zijn gedaald, staat de misdaad hoog op de politieke agenda bij de lokale verkiezingen van komende dinsdag. De vette koppen op The New York Post en The New York Daily News, en de brancards en flitslichten op het televisienieuws suggereren een staat van oorlog, al heerst die juist niet in de wijken waar de protesten het felst klinken.

De herverkiezing van de monarchaal aandoende Democratische zwarte burgemeester David Dinkins wordt sterk bedreigd door een voormalige blanke Republikeinse federale officier van justitie, Rudy Giuliani, die door Democratische prominenten als voormalig burgemeester Ed Koch is aanbevolen. Het is ontaard in een klassieke New-Yorkse scheldpartij tussen kickboksers waarin politieke krachttermen vallen als fascisme, Mussolini en de Ku Klux Klan.

Giuliani's hang naar publiciteit bij de arrestatie van prominente criminelen inspireerde Tom Wolfe in zijn roman Vreugdevuur der IJdelheden (1987) tot de figuur van de openbare aanklager met de bijnaam 'Captain Ahab'. Soms leek hij de voormalige televisieheld Elliott Ness, detective en beschermer van het volk. Hij wil als burgemeester nog meer politie op straat.

“Ik durf geen baan meer te zoeken in Chinatown, omdat ik voortdurend word achtervolgd door Chinese bendes”, klaagt een 24-jarige Chinese man bij een verkiezingsbijeenkomst in een kerkje. Giuliani antwoordt dat de misdaad veel produktiviteit en banen kost. Hij heeft beloofd binnen achttien maanden 10.000 drugshandelaars extra achter slot en grendel te zetten. “Waarom denkt u er niet over om zélf politieagent te worden?”, biedt hij aan. “Nou, dat is niet mijn werkterrein”, antwoordt de man.

Het succes van de als bestuurder nog onbewezen kandidaat Giuliani weerspiegelt een algemene trend in de Amerikaanse grote steden: de ontmanteling van de traditionele Democratische coalitie van vakbonden en minderheidsgroepen. In immigrantensteden als Los Angeles en Jersey City zijn zwarte coalitieburgemeesters vervangen door blanke managerstypes. Nu de economische basis van grote steden afkalft, overal op wordt bezuinigd en de stadsbelastingen steeds groeien, krijgen de kiezers genoeg van de bureaucratie en willen ze resultaat zien op het gebied van misdaadbestrijding en onderwijs.

Dinkins kan op geen enkele kiezersgroep rekenen, behalve op de New-Yorkse zwarten, die zich zorgen maken over mogelijk racistisch politie-optreden onder Giuliani. De tientallen nieuwe immigrantengroepen stemmen niet vanzelfsprekend op een Democraat of op een vertegenwoordiger van een minderheidsgroep. Een Koreaan, een orthodoxe jood of een sikh is meer geïnteresseerd in conservatieve waarden dan in de door New-Yorkse Democraten gepropageerde 'prachtige mozaïek' van etnische en individualistische diversiteit.

In een recent boek over New York ziet Jim Sleeper, columnist van The New York Daily News, de opkomst van een nieuw “pragmatisme en een gemeenschappelijke burgerlijke identiteit die meer is dan de som van huidskleuren, geslachten, seksuele geaardheden en ressentimenten. De waarheid die zij hebben begrepen, blijft duister voor sommigen in progressieve, Democratische kringen en aan de universiteit: hoe meer multicultureel en raciaal divers een stad wordt, des te minder progressief is het er in de traditionele zin van het woord”.

Pag.4: De grote stad zoekt een nieuwe overheid

Burgemeesterskandidaat Rudy Giuliani, wiens kandidaat-locoburgemeester een Democratische latino is, belichaamt ook de nostalgie naar de dagen uit zijn jeugd in Brooklyn, toen New York een schone, veilige stad was. Hij heeft het over “de kwaliteit van het leven”, die achteruit is gegaan. “Elke dag worden miljoenen New-Yorkers overvallen door met vuilnis overdekte straten en stoepen, agressieve bedelaars, wegen en autosnelwegen gevuld met gaten en bedreigende straathandelaars”, meldt zijn verkiezingspamflet.

Als iemand die niet binnen de Democratische partijmachine is opgeklommen ziet hij zichzelf als de ideale kandidaat om de bureaucratie te bestrijden. “We hebben een onderwijsbegroting van 7,3 miljard dollar. Waar gaat al dat geld naar toe?”, vraagt hij retorisch over de geringe prestaties van New-Yorkse openbare scholen. “Condooms”, roept iemand uit het publiek, doelend op de controverse over het anti-aids-beleid.

Giuliani's oplossingen klinken soms weinig realistisch. Daklozen wil hij na drie maanden uit de gemeentelijke slaaphuizen wegsturen en helpen met betere geestelijke verzorging of drugtherapie. Dat is niet goedkoop. Hij wil lagere lasten maar betere diensten maar hij is weinig specifiek over de manier waarop.

New York wordt op zeer bureaucratische wijze bestuurd, maar de machtige vakbonden maken verandering erg moeilijk. Het kostte jaren onderhandelen om schoolconciërges te verplichten op hun werk te komen of om een einde te maken aan hun recht op een grote jeep. Giuliani moet niets hebben van positieve discriminatie. “De overheid moet zich maar weinig doelen stellen. Als je teveel tegelijk wil, lukt het niet”, zegt hij.

De 66-jarige burgemeester David Dinkins is iemand uit de oude Democratische regenboogcoalitie. Voor zijn burgemeesterschap vervulde hij gemeentelijke functies, die hij dankte aan zijn partijcontacten. Als burgemeester heeft hij tegelijk kunnen bezuinigen en meer politie op straat kunnen brengen. Met zijn rustige, vaderlijke manier van doen gedraagt hij zich altijd als een monarch.

Regelmatig is hij uitgedost in smoking, die hem zeer goed staat. Bij werklunches eet hij van fijn porselein, terwijl zijn medewerkers gewone borden krijgen. Ook wordt hij gevolgd door een politie-agent die aan hangertjes de pakken meevoert, die hij bij andere gelegenheden moet dragen. Hij hecht sterk aan symbolische gebeurtenissen, waarbij hij al of niet de burgemeesterlijke zegen uitspreekt. Hij marcheerde niet met de traditionele mars van St. Patrick's Day, omdat homoseksuelen niet mee mochten. Hij liep wel mee met een joods religieuze optocht, waar deelname door een homoseksuele synagoge was geweigerd. De Ieren hadden toch niet op hem gestemd, veel joden wel.

Zijn bedachtzaamheid komt goed uit in een stad, waar soms felle ruzies uitbreken onder etnische groepen maar het kan ook leiden tot onverschilligheid. De voorbeelden van de traagheid van Dinkins zijn de afgelopen jaren codewoorden geworden in New York: Crown Heights, Grocery Boycot, Washington Heights. Toen zwarten de straat op gingen nadat in Crown Heights een orthodoxe jood een zwarte had overreden, reageerde hij niet. Toen een orthodoxe jood door boze zwarten werd doodgestoken, wachtte hij nog steeds met een reactie.

Hij durfde zich ook niet uit te spreken over het blokkeren door zwarten van een Koreaanse kruidenierswinkel, hetgeen dreigde uit te barsten in een grote rassenrel. Een rel in de arme wijk Washington Heights kon hij bezweren door met de familieleden van een door de politie doodgeschoten gevaarlijke Dominicaanse drughandelaar naar de begrafenis te gaan.

Guiliani vindt dat Dinkins te weinig sympathiseert met het gevaarlijke werk van de politie. “Je kunt wel meer politie-agenten op straat zetten, maar je moet ze ook steunen”, zegt hij. Zijn meest beruchte moment was zijn toespraak voor politie-agenten, die vorig jaar staakten, toen Dinkins een speciale commissie tegen politiegeweld had ingesteld.

Terwijl dronken politie-agenten barricaden bestormden, vuurde hij hen op felle, schreeuwende toon aan en de stad schrok ervan. Dinkins heeft deze weinig flatterende toespraak nogmaals in een televisiecommercial tegen Giuliani in beeld gebracht. Zijn campagne tegen Giuliani wordt steeds negatiever, nu de belangrijke datum nadert. Bij zijn bezoek aan de stad maakte president Clinton de supporters van Giuliani zelfs verdacht.

“Te velen van ons zijn nog te weinig bereid om te stemmen op mensen die anders zijn dan wij”, zei hij. Deze poging tot het aanwakkeren van schuldgevoelens werkte averechts. Afgelopen donderdag bracht Clinton in een vakbondshal in New York het gevoelige onderwerp ras niet meer ter sprake. Hij zei dreigend dat hij met een Democratische burgemeester beter zou kunnen samenwerken. Toch had hij verder weinig te bieden aan New York, want er is een einde gekomen aan de federale gulheid, dus moeten de burgers van grote steden iedere dime omdraaien.

    • Maarten Huygen