'Europa moet dicht bij de burgers staan'

BRUSSEL, 30 OKT. De Europese regeringsleiders beloven de burger beterschap en willen de Europese Unie met nieuw elan voortzetten. In een 'plechtige verklaring' na de topconferentie gisteren in Brussel prijzen zij de burger “vanwege de levendige discussie” die het Verdrag van Maastricht heeft los gemaakt. De top werd gehouden omdat maandag formeel de Europese Unie van start gaat.

“Deze discussie heeft een heilzame werking gehad. Zij heeft zwakke punten aan het licht gebracht. Voor velen leek Europa ver weg, anoniem en bemoeiziek”, aldus de regeringsleiders. Zij beloven de burger nu “meer doorzichtigheid, openheid en decentralisatie in onze procedures”. Er moet een Europa komen “dat dicht bij de burger staat, met beperking van zijn optreden tot die gevallen waarin dat nodig is voor het nastreven van onze gemeenschappelijke belangen”.

Tijdens de top van Brussel werd ook besloten “geleidelijk en pragmatisch” een gezamenlijk buitenlands beleid te ontwikkelen. Daarbij gelden niet alleen voor de hand liggende doelstellingen als bescherming van de democratie, het grondgebied en de welvaart van de Unie. Ook “de stabiliteit van de naburige regio's” is voor de Europese Unie richtsnoer voor het gezamenlijk buitenlands handelen. Zoals verwacht wijzen de regeringsleiders Midden- en Oost-Europa, het Midden-Oosten, Zuid-Afrika en ex-Joegoslavië aan als de eerste gebieden waar als gemeenschappelijk zal worden opgetreden.

Opvallend is de nadruk die de regeringsleiders leggen op de bestrijding van drugs, terrorisme en georganiseerde misdaad. “Daar moet meer vaart in komen”, aldus premier Lubbers. De ministers van buitenlandse zaken moeten voor de volgende topconferentie van medio december al met een actieplan komen. Daarin moet de daadwerkelijke oprichting van Europol zijn geregeld, dat nu definitief in Den Haag wordt gevestigd. De nieuwe EG-politie-organisatie moet ook snel operationeel zijn.

De Europese Unie dient tevens een gemeenschappelijk asielrecht ontwikkelen, evenals een gezamenlijk visumbeleid. Ook uitleveringen van verdachten en de overname van illegale immigranten moet samen worden geregeld. Door hier snel en effectief op te treden hopen de regeringsleiders duidelijk te maken dat een Europa zonder grenzen “niet ten koste gaat van de veiligheid van de burger, maar deze juist beter waarborgt”.

De conferentie van regeringsleiders werd op verzoek van Duitsland gehouden om het in werking gaan van het Verdrag van Maastricht op 1 november kracht bij te zetten. Door grote politieke en juridische moeilijkheden in Denemarken, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië vond de ratificatie uiteindelijk elf maanden later plaats dan gepland. De regeringsleiders deden gisteren een laatste poging om het Verdrag helder uit te leggen.

In wat neerkomt op een geloofsbelijdenis schrijven zij dat de Europese Unie op vier 'eenvoudige ideeën' berust. Meer economische voorspoed, meer ambitie naar buiten, meer doeltreffendheid en meer democratie. De economische en monetaire unie noemen zij een “stabiel kader voor een gezonde, duurzame, werkgelegenheidsscheppende economische groei”. Met het gezamenlijke buitenlandse beleid neemt Europa haar verantwoordelijkheid voor de vrede.

Het politie- en justitiebeleid van de EG moet voor een doeltreffende bestrijding van grensoverschrijdende problemen zorgen. De grotere macht voor het Europese parlement, de plicht tot 'minimale bemoeizucht' voor Brussel en een betere voorlichting, zouden voor meer invloed van de burger zorgen. Het doel van dit alles moet veiligheid, voorspoed en solidariteit zijn. “Het is nu van belang om het Verdrag levensadem te geven.”

De regeringsleiders beloven de burger ook dat de Unie hen zal helpen de werkloosheid het hoofd te bieden. Commissievoorzitter Delors zei dat de tumultueuze ratificatieprocedure “de politieke betrokkenheid van de burger bij Europa heeft aangetoond. Dat is heel goed geweest”.

De Belgische premier Dehaene, die de Raad voorzat, zei dat de EG blijft vasthouden aan het tijdschema voor de invoering van de monetaire unie, zoals dat in het Verdrag is vastgelegd. Opvallend is evenwel dat in de formele slottekst wordt gesproken over oprichting “tegen het eind van de eeuw”. In het verdrag wordt nog 1997 als mogelijkheid aangegeven en is 1999 alleen een “uiterlijke” mogelijkheid.

De Raad besliste de uitbreiding van de Europese Unie met vier nieuwe lidstaten een nieuwe impuls te geven. Zij wil alles op alles zetten om de afgesproken einddatum van 1 januari 1995 te halen; de onderhandelingen moeten dan voor 1 maart 1994 zijn afgerond. De kleine lidstaten slaagden erin de politiek gevoelige discussie over de machtsverhoudingen in een grotere EG buiten de agenda te houden. Groot-Brittannië en Spanje lieten maandag weten bij een groter aantal kleine lidstaten de stemverhouding in de ministerraad in het voordeel van de grote te willen wijzigen.

Deze lidstaten vrezen door een 'blok van kleine landen' straks aan invloed te verliezen. Nu kunnen in de Raad minimaal twee grote en een kleine lidstaat een blokkerende minderheid behalen; na uitbreiding kunnen twee kleine en twee grote dat straks ook. In Brussel is afgesproken dit probleem pas na voltooiing van de onderhandelingen met de nieuwe lidstaten op te lossen. “De grote landen legden zich daarbij neer”, aldus Lubbers. Uitbreiding is volgens premier Dehaene voor de stemverhoudingen in de Raad, de uitbreiding van parlement, Commissie en Hof “een rekenkundige oefening”. Het echte institutionele debat moet worden gevoerd bij de conferentie ter herziening van 'Maastricht' in 1996, zo zei Dehaene.