Enganche las excéntricas de cada lado

Gebruiksaanwijzingen, schrijft een onlangs door de TU Eindhoven uitgebracht boekje, de uitvouwbare folders waarop staat hoe een zojuist aangeschaft apparaatje moeten worden bediend en onderhouden, kent de wereld pas sinds de massafabricage van consumentenartikelen. Maar eigenlijk zijn ze pas na de jaren vijftig in zwang geraakt. Vóór die tijd werden er nauwelijks ingewikkelde apparaten verkocht en had de verkoper alle tijd om de kleine moeilijkheden die zich konden voordoen met de klant door te nemen. Alleen mitrailleurs kregen een gebruiksaanwijzing.

Maar voor mondelinge instructies is vandaag geen tijd meer. Er is zwaar gesnoeid in het bestand aan verkopers en de verkopers die er nog over zijn beheren een assortiment waar hun gepensioneerde collega's van duizelen. Er komt bij dat de consumentenprodukten aantoonbaar ingewikkelder zijn geworden. Allerlei ontwikkelingen zijn daarop van invloed geweest.

Zo is er de revival van gecompliceerde klap-en-vouw artikelen die aan belang wonnen toen de consument zijn woning verwisselde voor een duurzaam verblijf in auto en stacaravan. Niet alleen tafel, stoel en strijkplank zijn nu opvouwbaar, maar ook fiets en wandelwagen.

Dan is er de meer dan gulle reactie van de fabrikant op de accessoire-honger van de consument, het door hemzelf aangekweekte gevoel dat toestellen voor elke andere toepassing van andere hulpstukken moeten worden voorzien om ten volle profijt te trekken van hun unieke eigenschappen. De gemiddelde stofzuiger is uitgerust met een veelheid aan zuigmonden waarin alleen een schriftelijke toelichting orde kan scheppen.

Last-but-not-least: de automatisering, dat schitterende fenomeen dat het mogelijk maakt dat alles vanzelf gaat als men erin slaagt te onthouden op welke combinatie van knoppen daarvoor te drukken valt. De verkoper zelf kan dat niet en hij raadt daarom aan de aanwijzingen thuis 'maar eens rustig door te nemen'.

Was dit maar alles. In toenemende mate geven gebruiksaanwijzingen aan wat er allemaal niet met het zojuist aangeschafte produkt gedaan mag worden. Op zoiets als een opblaasbare strandbal wordt nu zó omstandig tegen oneigenlijk gebruik gewaarschuwd dat het traditioneel gebruik van kleur bijna onmogelijk is geworden. Een door consumentenorganisaties aangeprezen huishoudtrapje, dat alleen kan worden in- en uitgeklapt, kreeg van V&D een boekje mee dat het warenhuis in vier hoofdstukken (voorschriften - toepassing en plaatsing - beklimming en gebruik - onderhoud en opslag) beschermt tegen alle denkbare aansprakelijkheidsrisico's.

Het zou allemaal wel overkomelijk zijn als al die aanwijzingen dan ten minste begrijpelijk waren. Maar ook hier gaat het de verkeerde kant op. Of het nu opschepperij, bluf of global village-gevoel is, maar steeds meer produkten lijken bedoeld voor verkoop over de gehele wereld en krijgen tekst en uitleg mee in het Swahili en Vietnamees. Efficiency-overwegingen dwingen de fabrikant daarbij een zwaar beroep te doen op coderingen, pictogrammen en symbolen waarin nog weinig mondiale standaardisatie is opgetreden. Gebruiksaanwijzingen worden niet alleen steeds talrijker en omvangrijker, maar ook steeds raadselachtiger.

Het resultaat is dat onder de radio op het dressoir allang geen plaats meer is voor alle folders en dat de consument in razernij vervalt als hij bij aankoop van een wandelwagentje weer een toelichting krijgt uitgereikt met de omvang van het Handboek Soldaat. Doordrongen van de rampen die hem bedreigen bij verlies dwingt hij de huisgenoten alle instructies in één doos of dossiermap bijeen te houden. Toch gaat onvermijdelijk essentiële informatie verloren en zeker is dat het geval in het gemiddelde kantoor waar immers niemand in het bijzonder verantwoordelijk is voor de opslag van de aanwijzingen.

De vraag is: hoe loopt dit af. Duidelijk is dat veel afhangt van het initiatief van de fabrikant. Consumentenorganisaties besteden wel aandacht aan de begrijpelijkheid van gebruiksaanwijzingen maar laten deze in hun produktvergelijking nauwelijks meewegen. Veel zou er gewonnen zijn als de fabrikant er vanaf zag teveel functies in een apparaat te verenigen, begreep dat het niet nodig is dat baby zowel kan zitten als slapen in een wandelwagentje. Maar het is de vraag of de gulzige burger daar de voordelen van zou inzien.

Zelf heeft de industrie hoge verwachtingen van 'intuïtieve ontwerpen'. Het zou mogelijk zijn gecompliceerde apparaten te maken die niet verkeerd te gebruiken zijn. Er zouden zelfs al fototoestellen zijn waarbij de vingers vanzelf op de juiste knoppen terecht komen als men zowel rechtshandig als rechtsogig is. Vast staat dat het 'intuïtieve ontwerp' bestaat. De befaamde Duitse vouwkano van het merk Klepper, begin deze eeuw bedacht, bestaat uit tientallen onderdelen maar is zonder enige hulp te monteren. Zeker zo intuïtief is, aardig genoeg, de UZI-pistoolmitrailleur die elke gebruiker binnen een minuut uiteenneemt of in elkaar zet. Ach, viel het zelfde maar te beweren van het wandelwagentje 'Turbo 2' van Bébé Confort.

    • Karel Knip