Snapshots uit de muzikale geschiedenis van Andriessen

Portret van Louis Andriessen: een tijdelijke overeenkomst met de zee, Ned.3, 23.11-0.10u.

De documentaire Een tijdelijke overeenkomst met de zee, over componist Louis Andriessen, eindigt met het begin. De 35-jarige Engelse componist Steve Martland, ex-leerling van Andriessen, heeft zojuist aan zijn vroegere leraar verteld dat hij een film over hem wil maken. Andriessen reageert op een voor hem typerende manier, met een onnavolgbare mengeling van relativering en ernst. Echte kunstwerken zijn nooit klaar, zegt hij en citeert de Franse dichter Paul Valéry: “Als iets af is, is het niet gemaakt.” Een film over zijn leven en muziek kan daarom, volgens de componist, niet meer zijn dan een momentopname, een snapshot.

Martland heeft die woorden serieus genomen. De documentaire, die hij maakte samen met Peter West, geeft niet een soort van afgeronde visie op Andriessens werk. De kijker wordt niet lastig gevallen met vluchtige biografische gegevens, met saaie chronologische werkenlijsten of analytische beschouwingen.

Een tijdelijke overeenkomst met de zee is in feite een reeks snapshots uit Andriessens muzikale geschiedenis. De documentaire is onderverdeeld in korte hoofdstukken, waarin telkens één compositie de sfeer bepaalt. De beelden dienen ter illustratie van die sfeer. Het zijn vooral opnamen van Amsterdam (Andriessen: “Ik ben de componist die ik ben omdat ik nu leef, in Amsterdam.”) en van typisch Nederlandse landschappen, ondermeer luchtopnamen van polders en haarscherp gelijnde bollenvelden. Deze opnamen zijn vaak ook een vaardig gemonteerde, soms videoclip-achtige 'achtergrond' bij de muziekfragmenten.

Het nadeel van het snapshot-karakter van de documentaire zou kunnen zijn, dat enige voorkennis over de componist en zijn werk gewenst is. Maar aan de andere kant zijn de muziekfragmenten niet zuinig gedoseerd. Ook degenen die Andriessens muziek niet kennen krijgen een goede indruk.

Andriessens 'uitleg' bij die muziek is in de meeste gevallen verhelderend. Andriessen vertelt hoe hij in Hout de overbekende canon 'Vader Jacob' als het ware heeft samengeperst, hoe hij de structuur van De Stijl baseerde op een schilderij van Mondriaan (wat vervolgens fraai in beeld wordt gebracht) en hoe hij in Om Jimmy Yancey een hommage bracht aan de 'uitvinder' van de boogie woogie om daarmee de grens tussen populaire en klassieke muziek te slechten.

De verhalen zijn, zoals vaak bij Andriessen, doorspekt met krasse uitspraken (“Ik hou alleen van natuur voor zover het cultuur is. Want natuur is nooit lelijk.”) en anekdotes. Een van de aardigste is die over het ontstaan van de compositie De Snelheid. Op de terugweg van een feestje zet iemand de autoradio aan waarop Romeo en Julia van Prokofjev klinkt. De bestuurder van de auto vraagt: “Hoe snel moet ik rijden om net zo snel te zijn als deze muziek?”

Wie door de documentaire behoefte heeft aan meer Louis Andriessen, kan de komende dagen nog terecht in Den Haag, waar het 'Festival in de branding' aan hem is gewijd (informatie daarover: 070-3465272).