Arabieren Israel eisen rechten

JERUZALEM, 29 OKT. “Met de handdruk tussen Yitzhak Rabin en Yasser Arafat is het laatste Israelische veiligheidsargument om de Israelische Arabieren te discrimineren vervallen. Jarenlang hebben we ons ingezet voor vrede en gelijkheid. Nu Israel en de PLO vrede hebben gesloten staan wij scherper dan ooit het geval is geweest op onze rechten als gelijkwaardige staatsburgers te worden beschouwd. Als we die gelijkberechtiging niet krijgen breekt er een intifadah uit onder de Israelische Arabieren, die gewelddadiger zal zijn dan de Palestijnse volksopstand”, waarschuwt Lufti Mashur, de hoofdredacteur van Al-Sinara, een in Nazaret uitkomende Arabische krant.

“Ik voel de storm aankomen. De lang ingehouden diepste frustraties borrelen omhoog. Het is hoog tijd dat de Israelische leiders daar serieus notitie van nemen. Als er weer niets gebeurt zal de roep onder de Israelische Arabische gemeenschap (tegen de 900.000 zielen, 18 procent van de bevolking) om autonomie steeds luider gaan klinken. Wat ons betreft staat Israel op een kruispunt van wegen: het is ja of nee. Veel tijd is er niet.”

Wahab Abdel Daroushe, de leider van de Arabische Democratische Partij (ADM, 2 zetels in de Knesset) heeft de intenties van premier Rabin ten aanzien van de Arabische minderheid reeds getest en bot gevangen. Rabin heeft de eis van deze Arabische parlementariër om wegens zijn “blinde steun” aan de regering als minister in de coalitie te worden opgenomen, naast zich neergelegd. Rabin wil er om binnenlandse politieke redenen (nog) niets van weten, al heeft hij er geen moeite mee met behulp van de stemmen van de ADM Likud in de oppositie te houden en zijn vredespolitiek door te drukken. De twee Arabische onderministers in zijn kabinet zijn volgens hem kennelijk nog voldoende om aan de Arabische aspiraties tegemoet te komen.

Rabins berekening dat de ADM ondanks reeksen waarschuwingen niet tegen een regering zal stemmen die serieus met de PLO onderhandelt, is tot nu toe feilloos opgegaan. Dat Rabin de tijd nog niet rijp acht zijn verzoening met de Palestijnen uit te breiden tot een echte omhelzing van de Israelische Arabieren kwam deze week ook aan de orde tijdens een tweedaags symposium in het Van Leer instituut in Jeruzalem. Joodse en Arabische academici van verschillende disciplines kwamen tot de conclusie dat de Israelische Arabieren, die zich meer en meer identificeren als Palestijnen met de Israelische nationaliteit, zich aan de drukkende voogdij van de joodse meerderheid willen onttrekken en daarvoor ook zullen vechten.

Ze willen in ieder geval niet in de schaduw blijven van de Palestijnen die op onafhankelijkheid aansturen en in de Palestijnse autonomie baas in eigen huis worden. Het akkoord tussen Israel en de PLO prikkelt hun zelfstandigheidsdrang, het wekt gevoelens van jaloezie op ook, in het bijzonder als het gaat om de op papier grote financiële steun die de Palestijnen van de wereldgemeenschap krijgen. Ze willen als het kan in het kader van de staat Israel meedoen als volwaardige burgers die ook kunnen dingen naar het presidentschap en ministersposten kunnen bekleden. De Arabieren vormen de armste groep in Israel. Hun inkomen is per hoofd de helft van dat bij de joden.

Nu de strijdbijl tussen Israel en de Palestijnen wordt begraven, neemt volgens de Arabische onderzoeker dr. Adel Adan ook hun bereidheid toe in het Israelische leger te dienen, de sleutel bij uitstek naar gelijke kansen in de Israelische samenleving. “De Arabieren moeten er daarom het grootste belang bij hebben op het recht van dienstplicht te staan”, zei de Likud ex-minister van defensie Moshe Arens. Wat hem betreft zullen Israelische Arabieren in de toekomst in alle legereenheden moeten kunnen dienen, ook in de elite-eenheden zoals de luchtmacht. “Als een Arabische kind een Phantom in de lucht ziet met een Arabische piloot achter de stuurknuppel krijgt het een echt gevoel van gelijkwaardig burgerschap.”

Tijdens het symposium werd het heel duidelijk dat een doorbraak van dergelijke omvang nog niet aan de orde is. Israelische academici, specialisten van de Arabische gemeenschap zoals dr. Eli Reches en dr. Yitzhak Reiter, noteren dat de regering-Rabin in gebreke blijft haar verkiezingsbeloften na te komen, hoewel vooral op onderwijsgebied en ook wel in de toewijzing van begrotingen aan Arabische gemeenten vorderingen zijn gemaakt.

In het komende tijdperk, in zijn meest utopische vorm gekenmerkt door volledige vrede tussen Israel en de Arabische wereld, zal Israel zich volgens professor Sami Samoha, een socioloog van de universiteit van Haifa, moeten bezinnen op herwaardering van het “etnische karakter van de democratie” en de “waarden van het zionisme zodat er ook een plaats voor de Arabieren wordt ingeruimd”. Het zionisme moet het historische vijandbeeld van de Arabische wereld afzweren en zich openstellen voor een vorm van Arabische autonomie, niet territoriaal maar cultureel van karakter, zoals Vladimir Jabotinsky, de ideoloog van de Herut-partij (dominerende component in Likud) al in het begin van deze eeuw betoogde. “Het is gezond dat de Israelische Arabieren de strijd voor integratie in Israel aangaan. Voor de eerste maal nemen zij deel aan de herstructuring van de staat Israel. Daarom staan we voor een aardbeving”, zei professor Samoha. Volledige gelijkwaardigheid van de Israelische Arabieren in Israel is zijns inziens echter een onhaalbare kaart omdat de joodse meerderheid dat nooit zal toestaan. Maar in het nieuwe politieke klimaat kunnen ze wel steeds dichter bij dat doel komen, waardoor de psychologische last een minderheid te zijn en ook als zodanig te worden behandeld veel gemakkelijker kan worden gedragen. Met Arabische ministers in de regering, Arabische rechters, Arabieren op hoge functies in het openbare bestuur en Arabische universiteiten, radio- en tv-stations en gelijke budgettering, zullen de Israelische Arabieren zich in Israel thuis kunnen voelen zonder dat ze zich volledig met de joodse staat hoeven te identificeren.

De verzoening tussen het zionisme en het Palestijns nationalisme heeft op het ideologische vlak een streep gezet door het klassieke Israelische uitgangspunt dat er nooit sprake kan zijn van echte integratie van de Israelische Arabieren in Israel. Die kans, zo bleek uit de voordrachten in Jeruzalem, is er maar er moet snel worden gehandeld. Als de gezagsdragers in Jeruzalem de huidige voorzichtige koers blijven volgen, zal de roep om culturele autonomie onder de Israelische Arabieren een schreeuw worden om wellicht territoriale autonomie en misschien zelfs aansluiting van gebieden met een Arabische meerderheid bij een Palestijnse staat.

    • Salomon Bouman