Zetels, daar gaat het om op de extra EG-topconferentie

LUXEMBURG, 28 OKT. Zetels van nieuwe instituten, daar gaat het om op de extra Europese Raad (EG-top) in Brussel van morgen. Wie krijgt Europol, het Milieubureau of het Monetaire Instituut. In totaal zijn er vijf hoofdprijzen te verdelen en zes troostprijzen, variërend van de Veterinaire Inspectie tot het Bureau voor Plantenveredeling van de EG. De kans op een beslissing is aanmerkelijk, “want anders gaat deze Raad helemáál nergens over”, aldus staatssecretaris Dankert dinsdag in Luxemburg.

Niet dat er anders niets te bespreken zou zijn. De EG-agenda staat boordevol explosieve onderwerpen als de GATT-ruzie met Parijs, de economische recessie, ex-Joegoslavië en de institutionele chaos die dreigt na uitbreiding. Maar helaas is geen van deze items "rijp' voor besluitvorming. Mochten de regeringsleiders die onderwerpen aansnijden, dan alleen om af te tasten hoe groot de verschillen van mening zijn. Op 10 en 11 december is immers alweer de volgende top, ook in Brussel. Als er zaken worden gedaan, dan daar. Indien er morgen onverhoopt ruzie uitbreekt over de vestigingsplaatsen van de nieuwe instellingen kan zelfs die nog worden uitgesteld.

De enige substantiële beslissing die er dan overblijft is de plechtige Verklaring ter gelegenheid van de ratificatie van Maastricht. Dat moet een “positieve, pragmatische en begrijpelijke boodschap aan de burger” worden, aldus een EG-diplomaat. De finale bijsluiter bij Maastricht dus, waarin wordt uitgelegd waar de Europese Unie ook alweer goed voor was. Nauwelijks een topconferentie waard, oordelen diplomaten.

Toch waren de elf regeringsleiders en de Franse president vooral met dat doel naar Brussel uitgenodigd, waardoor de bijeenkomst meteen de bijnaam "Jubeltop' kreeg. Veel Hosanna valt er echter niet te roepen. De Monetaire Unie is deze zomer gesneuveld op de valutamarkten, de politieke unie in de bergen rond Sarajevo. Na een vernietigend referendum en een Tory-opstand bedongen de Denen en de Britten belangrijke "uitstap-clausules'. Het Franse Euro-vuur werd eveneens getemperd, na aanvaringen met Bonn in de valutacrisis en de ruzie met Brussel over het landbouwakkoord met de VS.

Politiek is "Maastricht' dus zwaar gehavend en geen Feestelijke Verklaring die er iets aan kan doen. In de praktijk geldt voor een aantal lidstaten voorlopig "hoe minder Europa, hoe mooier'. De Britse minister Hurd constateerde dinsdag in Luxemburg tevreden dat de Brusselse machine al flink was afgeremd. “In 1990 kwam de Commissie nog met 162 wetsvoorstellen; dit jaar waren dat er nog maar 50.”

Alleen het Europese parlement is oprecht opgetogen over de nieuwe mogelijkheden die Maastricht biedt. Er komt een "co-decisie' procedure: meer macht om EG-wetgeving bij te sturen. Het parlement mag ook een ombudsman aanstellen, waar de burger bij EG-wanbeheer kan klagen. Allemaal in het belang van de democratie, meent men daar. Ook de Commissie is tevreden. Hoe hard de politieke wind ook tegen zit, in "Maastricht' is dan toch een politieke koers uitgestippeld. Het timmeren aan een "steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa'', naar keuze in federaal of intergouvernementeel verband. De ambtenaren in Brussel mogen verder met het grote ideaal, daarbij aangemoedigd door het Europarlement. Commissaris Van den Broek kan eindelijk beginnen met de coördinatie van een buitenlands EG-beleid, Delors met zijn "big-bang' economische reddingsplan.

De regeringsleiders hebben aan de twee jaar durende ratificatie-lijdensweg vooral een kater overgehouden. Zij hebben de burger tegen Brussel in het harnas gejaagd, zichzelf politieke schade berokkend en de rust rond de Europese integratie grondig verstoord. In West-Europa zijn thema's als "soevereiniteit' en "natie-staat' plots politieke brandhaarden geworden. "Maastricht', als climax bedoeld in de ontwikkeling naar een grenzenloos West-Europa, tevens voorbeeld voor het post-communistische Oosten, lijkt juist een keerpunt geworden. Graaft Europa zich toch weer langs de vertrouwde grenzen van de geschiedenis in? Het is een realistische vraag geworden. De Europese Unie met één munt, één markt, één defensie en nauwe justitiële samenwerking is nu wet. Maar “de politieke wil in de hoofdsteden om het verdrag te gaan gebruiken is voorlopig niet groot”, zo schat een EG-ambassadeur.

Tot de onderwerpen die premier Dehaene morgen absoluut wil vermijden behoort ook het veranderen van de stemregels in de ministerraden. Vooral Groot-Brittannië en Spanje zijn bang dat de macht van grote lidstaten in gevaar komt als er straks vier nieuwe kleine lidstaten bijkomen. De "kleintjes' zouden dan te gemakkelijk in de ministerraad een blokkerende minderheid kunnen vormen. Zij willen een bescherming van de positie van de "groten', bijvoorbeeld door de afspraak dat aan een blokkerende minderheid nooit meer dan één kleine lidstaat mag meedoen. Alle huidige kleine lidstaten in de EG zijn hier alvast tegen. “Zo gauw dit naar voren komt dienen we een procedurevoorstel in”, zei Claes dinsdag. “We sturen dit door naar de ministers van buitenlandse zaken, de EG-ambassadeurs of een Comité van Wijzen”.

Bij een nieuwe machtsverhouding in de ministerraad van de Zestien zal het echter niet blijven. Sommige lidstaten maken zich nu al zorgen over het vooruitzicht vanaf 1997 achtereenvolgens Luxemburg, Oostenrijk, Noorwegen, Finland en Portugal als Raadsvoorzitter te hebben. Het Europa van de politieke Dwergen dreigt. Ook voelen maar weinig lidstaten voor een Europese Commissie die straks 21 leden telt - voor 17 is er al nauwelijks genoeg werk.

Premier Dehaene zal morgen vooral proberen om praktisch te blijven. Belgische diplomaten zeiden deze week dat Dehaene de opvolging van Delors, medio volgend jaar, buiten het voorstel over de zetels wil houden. Over de mogelijke kandidaten (onder meer Lubbers, Brittan, Sutherland) is de verdeeldheid in de hoofdsteden nog veel te groot. Het grote struikelblok in de zetelkwestie, het Europees Monetaire Instituut, lijkt echter bijna opgelost. Zowel Frankrijk en Spanje als Groot-Brittannië steunen Duitsland, waarbij Londen en Parijs nog wel roepen dat de bank niet naar een bestaand financieel centrum als Frankfurt mag, maar in Bonn moet komen. Dat schijnt Kohl ongeoorloofde pesterij te vinden; in Brussel moet dat morgen bijgelegd worden. Maar de schotsen lijken in beweging te zijn. Lubbers zal meewerken als Den Haag Europol of het Merkenbureau krijgt. Major speelt mee als Londen het Medicijnenbureau krijgt. Gonzalez wil minimaal het Milieu-agentschap of het Medicijnenbureau. Mitterrand is tijdens de Europese Raad in Kopenhagen afgekocht met het Europese parlement in Straatsburg. Parijs zou "geen vragende partij' voor Europol zijn, aldus Lubbers destijds. Maar helemaal zeker is Den Haag niet; de nieuwe Franse regering heeft fel geprotesteerd tegen het Nederlandse drugsbeleid en daarmee impliciet tegen Europol in Nederland. Kopenhagen speelt morgen mee als het Merkenbureau of het Milieubureau naar Denemarken komen. Opvallend is de late strijd om het Medicijnenbureau: behalve Madrid en Londen zijn ook Dublin, Barcelona en Kopenhagen in de markt. Allemaal wegens de farmaceutische industrie, die in het kielzog zou meeverhuizen.

    • Folkert Jensma