Jeltsin schaft staatsmonopolie op grondbezit in Rusland af; Rus mag voor zichzelf boeren

MOSKOU, 28 OKT. President Jeltsin heeft gisteren bijna alle beperkingen op de verkoop van grond in Rusland afgeschaft. Met de beëindiging van het al meer dan zestig jaar geldende staatsmonopolie op grondbezit hoopt Jeltsin het ontstaan van efficiënt producerende private landbouwbedrijven te stimuleren. Maar de maatregel gaat minder ver dan sommige medewerkers van de president hadden gevraagd.

De volledige tekst van het presidentiële decreet is nog niet gepubliceerd, maar een woordvoerder van Jeltsin, Krasikov, maakte gisteren bekend dat eigenaren van grond hun bezit voortaan vrij mogen verkopen, verpachten of doorgeven aan hun kinderen. “De staat garandeert de onschendbaarheid van het land en het recht van de eigenaar transacties te maken”, zo staat volgens Krasikov in het decreet. Als de overheid boeren wil onteigenen, moet zij daarvoor een compensatie betalen ter hoogte van de marktwaarde van de grond.

Maar minister van landbouw Viktor Kloestin zei gisteren dat landbouwgrond alleen zou mogen worden gekocht door Russen, en alleen met het doel het te bewerken. Buitenlanders mogen grond voorlopig uitsluitend huren. De minister zei ook te verwachten dat het boeren verboden zal worden personeel in dienst te nemen.

Het in beslag nemen van land en het collectiviseren van boerderijen was één van de eerste prioriteiten van de communisten nadat zij in 1917 aan de macht waren gekomen. Jeltsins decreet van gisteren is de voorlopige afsluiting van een proces om het volledige staatsmonopolie op grondbezit weer af te schaffen, een proces dat onder Gorbatsjov is begonnen. Het Russische parlement heeft zich echter voortdurend tegen de privatisering van grond verzet. Tot gisteren is het privébezit van lnog beperkt gebleven tot ten hoogste een tiende hectare per persoon. Het ging daarbij vooral om de tuintjes met de in Rusland zo geliefde datsja's, waarop Russen in hun vrije tijd groenten verbouwen voor eigen gebruik en voor verkoop op kleine schaal. Boeren van staatsbedrijven hebben de afgelopen twee jaar met minder beperkingen land mogen kopen, maar hen was het dan voor tien jaar verboden de grond door te verkopen. Meer dan negentig procent van de landbouwgrond in Rusland is daarom nog steeds in handen van staatsboerderijen.

Het persbureau Interfax meldde dat alle werknemers van staatsboerderijen binnenkort een certificaat zullen ontvangen dat recht geeft op een deel van de grond die zij bewerken. Hoe deze privatisering van de collectieve boerderijen vervolgens in de praktijk in zijn werk zal gaan, is nog niet duidelijk. Jeltsins adviseur Pjotr Fillipov heeft gezegd dat de afgelopen twee jaar veel directeuren van staatsboerderijen het hun werknemers ontmoedigden voor zichzelf te beginnen door hen geen of alleen de slechtste stukken land mee te willen geven. Fillipov wilde een expliciet verbod op dergelijke praktijken, maar voorzover bekend vermeldt het decreet daarover niets.

Overigens is bij een deze week begonnen proefproject bij Nizny Novgorod gebleken, dat een aantal werknemers van staatsboerderijen hun collectief helemaal niet wl ontbinden. Volgens Jeltsins woordvoerder Krasikov is ontbinding ook niet verplicht, maar wil de president dit met zijn decreet wel makkelijker maken.

Hervormers in de regering verwachten dat de vervanging van de staatsbedrijven door particuliere boerderijen tot een efficiëntere en grotere landbouwproduktie zal leiden. Sommige Westerse experts verwachten echter niet dat dit resultaat al op korte termijn zal worden bereikt. Het decreet kan aanvankelijk leiden tot versnippering van de landbouwgrond, zei een Westerse landbouwexpert desgevraagd. Hij wees er ook op dat in West-Europa privé-landbouwers zich hebben georganiseerd in coöperaties en andere samenwerkingsverbanden. Als de sovjet-varianten daarvan nu samen met de staatsbedrijven verdwijnen, kan de produktie aanvankelijk zelfs achteruit gaan.

Het decreet van Jeltsin is zijn eerste radicale economische maatregel sinds hij het Russische parlement eerder deze maand definitief uitschakelde. Nadat aan de president loyale troepen op vier oktober het parlementsgebouw hadden bestormd, werd rekening gehouden met een serie versnelde hervormingsmaatregelen, maar die beperkten zich tot nu toe tot de politiek.

Over de tekst van het decreet over grondbezit is afgelopen dagen binnen de Russische regering heftige strijd gevoerd. De hervormingsgezinde vice-premier Jegor Gajdar verzekerde dinsdag nog dat er geen beperkingen op landverkoop zouden zijn. Maar het ministerie van landbouw voerde voortdurend campagne tegen dreigend "grootgrondbezit' en "speculatie'. Minister van landbouw Kloestin waarschuwde gisteren nog eens tegen de aankoop van grond door bedrijven en particulieren als middel om hun geld te beschermen tegen de inflatie. De preciese uitkomst van deze strijd is nog niet duidelijk. Volgens het persbureau Interfax volgen de komende dagen nog meer besluiten over grondbezit.