Europa begint in Frankrijk weer in de mode te raken

PARIJS, 28 OKT. Europa raakt weer in de mode in Frankrijk. Politici van diverse pluimage zien de laatste dagen veel in Europa, voor de redding van de wereld, van Europa, en van zich zelf. Alleen de meerderheid in de regeringscoalitie en een aanzienlijk deel van het volk moeten nog weinig hebben van dat grote "on-land' waar bijna niemand Frans spreekt.

Het was heel stil geworden rond de Europese droom. Ja, wanneer de Franse film- en televisie-industrie of de landbouw tegen de kapitalistische reuzen beschermd moesten worden, dan werd min of meer verongelijkt de hulp van Europa ingeroepen. Dan was "Europa' een ruim uitgevallen synoniem voor Frankrijk. Maar hartelijke woorden werden er niet aan gewijd.

Dat kon ook nauwelijks na het Maastricht-referendum van 20 september 1992, waar het politieke establishment met de hakken over de sloot (51,01 procent) het werk van jaren aangenomen zag. De morele overwinning was voor de partisanen Philippe Séguin en Charles Pasqua, die uit een schijnbaar hopeloze positie het latente ongenoegen over "Brussel' hadden gemobiliseerd tot een bijna beslissende ramp voor "Maastricht'.

Die anti-sentimenten kregen bij de algemene verkiezingen van maart een ruime stem in de Assemblée Nationale, met name in de grote RPR-fractie. Voor een betrekkelijk pro-Europese RPR-man als premier Balladur was er tot nu toe dan ook geen eer te behalen aan optimistische of opbouwende geluiden over Europa. Alain Juppé combineert het ministerschap van buitenlandse zaken met de functie van secretaris-generaal van de RPR. Ook hij voelt zich nauwelijks geroepen tot gloedvolle beschouwingen over het thema. De immigratiezorgen, al of niet aangewakkerd door minister van binnenlandse zaken Pasqua, zijn zoveel prangender dat een grondwetswijziging terzake zwaarder woog dan de afgesproken ingangsdatum van het Verdrag van Schengen. Daar zit de rest van Europa dan bij en kijkt er naar.

Tot opeens de tijd rijp werd voor politici van het eerste plan om Europa uit de as te laten herrijzen. Van oud-president Giscard d'Estaing was het wel bekend. Als leider van de kleinste regeringsfractie, de UDF, heeft ook hij met een verdeeld huis te maken. Dat heeft hem niet belet in twee recente vraaggesprekken zijn pro-Europese papieren op tafel te leggen. Zijn "Plan pour sauver l'Europe' heeft misschien niet de wereldpers op zijn kop gezet, het is er wel.

Zondag trad Michel Rocard als herboren voorvechter van Europa naar voren. In zijn eerste grote toespraak na zijn uitverkiezing tot eerste-secretaris van de Parti Socialiste maakte hij van een sociaal strijdbaar Europa een van de pijlers van zijn politieke offerte aan de kiezer. In een land waar kopstukken zo sterk de politieke programma's personifiëren betekent dat een keuze waar de socialisten het voorlopig van zullen moeten hebben.

Bij Rocard was duidelijk dat hij vooral denkt aan een sterk Europa dat "une couverture sociale' - een deken van sociale zekerheid - kan bieden. Daartoe moet Europa flink investeren in werk en rechtvaardigheid. In zoverre verschilt Rocard niet principieel van zijn grootste concurrent voor de socialistische presidentskandidatuur '95, eerste Euro-commissaris Jacques Delors.

De meest verrassende herrijzenis van deze week was die van de president van de republiek zelve. In een ruim anderhalf uur durend televisie-onderhoud in de bibliotheek van het Elysée pontificeerde François Mitterrand met opmerkelijke frisheid en felheid, onder andere over de zegeningen van een sterk verenigd Europa. De interventie was zorgvuldig getimed, na het congres waarop de socialisten zijn oude rivaal Rocard als zijn feitelijke opvolger kozen en aan de vooravond van een Europese top waarop hij zelf naast kanselier Kohl als leider en hoeder van dit deel van de wereld wil glanzen.

Mitterrand verdubbelde het bedrag dat Rocard al via een Europees groei-initiatief aan het herstel van (bijvoorbeeld de Franse) economie had willen besteden. Honderd miljard ecu (ruim 200 miljard gulden) moest kunnen. Zijn Frans-Duitse voorstel zou Europa weer op de been helpen.

Alledrie de genoemde heren koppelen hun eigen politiek welzijn, en dat van hun land, aan krachtige uitwerking van de Europese gedachte-post-Maastricht. Met voor de een meer sociale en voor de ander meer buitenlands-politieke dimensies. Maar het fascinerende is dat zij dat doen met een bezieldheid die verder gaat dan de toevallige persoonlijke opportuniteit zou voorschrijven.

De nieuwe weerbaarheid van de in maart als socialist verslagen maar niet verwijderde president verkleint Balladurs speelruimte, ondanks de ruime meerderheid van centrum-rechts. Desondanks heeft de minister-president kennelijk besloten voor zijn echte kleuren uit te komen. In een groot vraaggesprek met Le Figaro verklaart hij vanmorgen dat er niets anders op zit: Frankrijk is de laatste jaren economisch en politiek achteruitgekacheld, Europa is nodig voor de Franse welvaart en “om haar stem verder te laten dragen”. Dat is duidelijke taal, die hier een tijdje niet gehoord is.

    • Marc Chavannes