Curaçao wil laten zien dat het eigen boontjes kan doppen

Terwijl Curaçao zich opmaakt voor het referendum op 19 november over een nieuwe staatkundige toekomst van het eiland, werken bestuurders koortsachtig aan een ingrijpende sanering van de overheidsfinanciën.

WILLEMSTAD, 28 OKT. Mr. Stanley Betrian, gedeputeerde voor financiën van het Curaçaose eilandbestuur koestert een ideaal: door ingrijpende beleidsveranderingen laten zien dat het eiland een zelfstandige positie aan kan. Of de kiezers dat ook willen, wordt op 19 november beslist. Dan wordt op Curaçao een referendum gehouden, waarbij de bevolking een keuze kan maken uit vier mogelijkheden: behoud van de Antilliaanse eenheid, een "status aparte' binnen het koninkrijk, een onderdeel van Nederland worden (te vergelijken met een provincie of gemeente) ofwel volledige onafhankelijkheid.

Het eilandbestuur verdedigt te vuur en te zwaard de status aparte, dezelfde positie die het buureiland Aruba sinds 1986 bezit en die de Arubanen grotere vrijheid heeft gebracht en de economische vooruitgang een flinke stimulans gaf.

“Als ons nieuwe beleid mislukt, is het met Curaçao gedaan”, zei Betrian de afgelopen week in een radio-uitzending. Hij poogt de bevolking, de Eilandsraad (te vergelijken met een gemeenteraad) en de sociale partners voor dat beleid te winnen en ziet de sanering van de overheidsfinanciën en inkrimping van het overheidsapparaat als een voorwaarde voor een meer zelfstandig Curaçao. Die plannen heeft de gedeputeerde ook in Den Haag bij minister Hirsch Ballin (koninkrijkszaken) verdedigd. “Ook los van de keuze die in het referendum wordt gemaakt, moeten wij orde op zaken stellen, onze tekorten en schulden moeten omlaag.”

Betrian, een enthousiaste veertiger, is een protégé van de Antilliaanse premier mevrouw Maria Liberia-Peters. Een jaar geleden trad hij op verzoek van de partij van Liberia, de Nationale Volks Partij, toe tot het bestuurscollege en moest daarvoor een positie als directeur-secretaris van de Centrale bank van de Antillen opgeven. Echte affiniteit met de politiek heeft hij het afgelopen jaar echter niet gekregen. Om het eilandbestuur achter een reeks impopulaire maatregelen te krijgen, moest Betrian met de portefeuille rammelen. Toch heeft hij tot nu toe noch in het bestuurscollege, noch in de Eilandsraad de brede steun gekregen die hij nodig heeft. Maar binnenkort komt de lakmoesproef, als de Eilandsraad een oordeel over de begroting van Betrian voor 1994 en zijn meerjarenplannen moet vellen.

Betrians a-politieke opstelling zou in het debat wel eens heel effectief kunnen blijken. Hij is namelijk niet afhankelijk van de politiek of van zijn huidige functie, en wil ook geen kandidaat zijn voor een lidmaatschap van de Eilandsraad bij de verkiezingen in 1995, noch voor de landelijke verkiezingen die volgend jaar worden gehouden. “Het gaat nu om ingrijpende beslissingen, die ik echt nodig acht. Maar als die er niet komen en het mislukt, stap ik weer even makkelijk op en ga ik terug naar de Centrale Bank”, zegt hij.

Kernpunt in het nieuwe beleid dat Betrian met zijn collega's van sociale en economische zaken heeft ontwikkeld, is het terugdringen van het overheidstekort, dat voor volgend jaar wordt geraamd op 120 miljoen gulden. In 1994 moet daar 20 miljoen vanaf, en door een reeks structurele maatregelen denkt de gedeputeerde de eilandbegroting in vijf jaar tijd weer in evenwicht te brengen. “Maar we bieden ook economische en sociale perspectieven. Wij hebben berekend dat de economie met 2,5 procent per jaar kan groeien en dat de werkloosheid daalt, als we de gunstige ontwikkelingen in het toerisme en de financiële offshore verder kunnen stimuleren. Ook voorzien we groei in de telecommunicatie en de luchtvaart. Onze luchthaven vervult een spilfunctie in deze regio.”

Sociale perspectieven in het nieuwe beleid voor Curaçao, die de kiezers over de streep kunnen helpen, hebben direct te maken met verbetering van de “kwaliteit van het leven”, zegt Betrian: meer banen in de private sector, ook voor jongeren, de sociale woningbouw wordt op poten gezet, er wordt hard gewerkt aan een systeem van wijkbeheer, bestrijding van de criminaliteit en opvang van drugsverslaafden. “We hebben 17 concrete actiepunten opgenomen, waarvoor in de komende vijf jaar ruim 20 miljoen gulden is begroot.”

Hoge prioriteit krijgt het afstoten van oneigenlijke overheidstaken door privatisering, en verhoging van de inkomsten. Via versnelde inning van achterstallige belastingen wil Betrian dit jaar en in 1994 40 miljoen binnenhalen. Nieuwe belastingen voorziet hij niet: “Primair willen we onze doelen bereiken door de tering naar de nering te zetten, het structureel drukken van de uitgaven. Nieuwe belastingen hebben lastige bij-effecten die we nu niet kunnen gebruiken, omdat er al veel van de bevolking wordt gevraagd.”

Op Betrians lijstje van privatiseringsplannen staan de reinigingsdienst, het bureau van de "City Inspector', dat controle uitoefent in Willemstad en de Bewakingsdienst die nu nog onder de overheid ressorteert. Een pijnlijke ingreep voor de werkgelegenheid wordt ook het opheffen van elkaar overlappende overheidsdiensten, als Curaçao kiest voor zelfstandigheid binnen het koninkrijk. Het bestuur en alle politieke partijen willen af van de dubbele bestuurslaag (Antilliaanse regering èn een eilandbestuur), waardoor een fors aantal ambtenaren moet afvloeien.

De grootste besparing, 35 miljoen gulden per jaar, komt volgens de plannen van een nieuwe, particuliere ziektekostenverzekering voor ambtenaren en ontvangers van sociale uitkeringen, zegt de gedeputeerde. Tot nu toe betaalt de overheid de premies, maar daar komt snel een eind aan. Ook wordt de gezondheidszorg zelf gereorganiseerd, omdat er te makkelijk medische kosten worden vergoed, waardoor de begroting dit jaar met 18 miljoen gulden is overschreden. Op Curaçao werd tot voor kort ook aan een te groot aantal mensen "onderstand' (bijstand) uitgekeerd. De lijst van bijstandsgerechtigden is "opgeschoond', waardoor de uitgaven nu al een dalende lijn vertonen. Volgens Betrian wordt verder de stofkam gehaald door vrijwel alle sectoren die onder de overheid vallen, om een afslanking en doelmatiger besteding van middelen te bereiken.

Bertrian heeft met opzet in Den Haag niet verzocht om begrotingshulp voor Curaçao, of meer ontwikkelingshulp. “Wij willen Lubbers en Hirsch Ballin tonen dat we in de komende vijf jaar onze eigen boontjes kunnen doppen. We lossen onze interne problemen zelf op.”