184 tekeningen ontbreken nog; Akkoord over tentoonstellen Koenigscollectie

MOSKOU/ROTTERDAM, 28 OKT. Nederland en Rusland hebben een akkoord bereikt over het tentoonstellen van een deel de Koenigscollectie, ongeveer vijfhonderd tekeningen waarvan er nu 306 zijn getraceerd.

Niet bekend

De werkgroep, onder leiding van R.R. de Haas, directeur van de Rijksdienst Beeldende Kunst in Den Haag, en V.N. Grasjenkov, lid van de staatscommissie voor de teruggave van kunstschatten van de Russische Federatie, heeft op maandag en dinsdag in het Poesjkin-Museum in Moskou de tekeningen van de collectie geïdentificeerd. Dat hebben de Nederlandse ambassade in Moskou en de Rijksdienst Beeldende Kunst vandaag bekendgemaakt.

In de werkgroep hebben Russische en Nederlandse kunsthistorici zitting, onder anderen A.J. Elen, werkzaam bij de Rijksdienst Beeldende Kunst, en B. Meij, hoofdconservator prenten van museum Boymans-van Beuningen in Rotterdam. Er zijn in Moskou 306 tekeningen geïnventariseerd, waaronder werken van Dürer, Rembrandt en Titiaan: “Alle toppers”, aldus B. Meij in een commentaar vanochtend. De werkgroep heeft twee dagen “hard gewerkt” om de tekeningen die zich in het Poesjkin-museum bevinden te vergelijken met de tekeningen zoals die staan afgebeeld in Elens "opsporingscatalogus' Missing Old Master Drawings from the Franz Koenigs Collection.

Vastgesteld is dat de 306 geïdentificeerde tekeningen authentiek zijn. Volgens Meij verkeren ze in zeer goede staat. “Dat is niet verwonderlijk, want de tekeningen zijn sinds 1941 niet meer uit de mappen gehaald, zijn altijd in een museum opgeslagen geweest en dus (al was het in het geheim; red.) goed geconserveerd.” Een interessant detail is verder dat de tekeningen die de werkgroep onder ogen heeft gehad allemaal nog op de oude passepartouts van Koenigs zaten. “Koenigs gebruikte een bijzonder soort karton daarvoor,” zegt Meij, “dat in de jaren twintig en dertig nog werd gemaakt en zeer hoog van kwaliteit was.”

De Koenigscollectie is van oorsprong een verzameling van bijna vijfhonderd tekeningen van Duitse, Italiaanse en Hollandse meesters die in 1941 door de Rotterdamse havenbaron Van Beuningen aan de nazi's werd verkocht en die later in de oorlog spoorloos verdween. Pas vorig jaar hebben de Russische autoriteiten officieel toegegeven dat de werken zich in Moskou bevinden. De Nederlandse ambassadeur kreeg het grootste deel van de tekeningen in november te zien. Ruim 180 tekeningen ontbraken. Dat aantal is nu defintief vastgesteld op 184. Over de verblijfplaats hiervan tast men in het duister. Men neemt aan dat ze zich in particuliere handen bevinden. De Russische leden van de werkgroep zeiden dat zestien van de 306 bekeken tekeningen waren verkregen van particulieren. De ontbrekende tekeningen bevinden zich in elk geval niet in het Poesjkin-museum, aldus de Russen. De delegaties hebben afgesproken de zoektocht daarnaar te intensiveren. Een van de tekeningen, een werk van Tintoretto, die in Moskou ter expertise werden aangeboden, bleek overigens per ongeluk niet in Elens catalogus te zijn opgenomen.

Op de volgende bijeenkomst van de werkgroep, van 15 tot 19 november in Nederland, zullen de juridische aspecten van teruggave van de collectie worden besproken. Speculeren over een eventuele expositie van de Koenigscollectie in Nederland noemt Meij 'prematuur'. “Maar als de tekeningen hierheen komen, dan staat één ding vast: dat ze in Museum Boymans-van Beuningen in Rotterdam worden tentoongesteld.”