Verslag van criminele en politieke terreur in Chili; Altaartjes langs de snelweg

Amor...no!. Regie: Jack Janssen. Amsterdam, Desmet.

Cameraman Melle van Essen kan het beter dan wie ook van zijn collega's: sfeer maken in een omgeving die sfeerloos is, het eigene vangen van tijd en ruimte waaraan de identiteit onomkeerbaar werd ontroofd. De eerste beelden die de documentaire Amor...no! te zien geeft, tonen een snelweg zoals alleen autowegen in derde- wereldlanden eruit zien: loeiend verkeer, zichtbare benzinestank en wolken stof in een vuilbruin, ontbost en ontmenst landschap. Film er en je formuleert een aanklacht. Maar Melle van Essen gaat aan verontwaardiging voorbij en vangt met kalm meegevoel de essentie van wat hij ziet. De menselijke gedaanten die er te zien zijn horen er duidelijk niet thuis. Als voddige diertjes scharrelen ze langs de rafelige randen van het asfalt, en toch toont Van Essen ze niet als beklagenswaardige figuren. Altijd en overal vindt hij waarde en waardigheid.

Jack Janssen, een filmend sociaal geograaf, liet zijn documentaire film Amor...no! drijven op Van Essens talent. Met Amor...no! doet Janssen een poging mensen te benaderen die werden ontdaan van gezicht en tijd. Plotseling, door brute hand gestorvenen zijn het, wier schimmen voor hun nabestaanden reëler zijn dan de tastbare werkelijkheid. Gedragen door Van Essens camera maakte Janssen een tocht langs drie op privé-initiatief opgerichte openbare altaartjes in Chili. Daar worden deze overledenen vereerd, zodra duidelijk is dat ze vanuit het hiernamaals gunsten kunnen verlenen die het leven verlichten en richten.

Van Essen zorgt voor een vloed aan fiere, meeslepende momenten met mensen die rouwen om beminden die hen plotseling zijn ontroofd. Een dochter en haar verloofde, een vader, een broer - ze zijn vermoord en dood, maar voor hun nabestaanden is hun aanwezigheid nog altijd een feit, des te meer doordat bedevaartgangers op de plaats van hun sterven hun nagedachtenis in stand houden.

Jack Janssen blijft helaas achter bij zijn cameraman. Toch is Amor...no! zijn film. Hij had moeten zorgen voor lijn, voor een geheel dat meer is dan de som van de delen, voor ontroering ontleend aan gedachten. Wie wie is in deze film is echter al spoedig even onduidelijk als de portée van wat ze vertellen. De personages krijgen onvoldoende een eigen gezicht, de gesprekken die met hen worden gevoerd lopen door elkaar. Ze blijven hangen in een verslag van criminele dan wel politieke terreur en van een dood die uitmondde in religieuze dodenverering, zonder te tasten naar wat er verborgen ligt achter die combinatie.

Wat je bijblijft van Amor...no! zijn gezichten en locaties. Zoals het smoeltje van de dochter van de politieke activiste. Ze zitten op een strand. Het meisje klampt zich zwijgend vast aan haar moeder, de moeder doet haar verhaal. Ze roept haar broer op die werd vermoord toen ze leuzen kalkten op de blinde muur, waar de man nu wordt herdacht. Dat verhaal is aangrijpend, maar ook al maakt het direct deel uit van het onderwerp van Amor...no!, het krijgt van Janssen kreeg geen kans te bezinken en zich te bestendigen. Het door Van Essen vastgelegde zwijgende kind naast haar moeder wel.

    • Joyce Roodnat