Sterven als een zwaan als joviale punt achter een grijs musseleven

Voorstelling: Nooit meer dansen van Het Volk. Regie: Aike Dirkzwager; spel: Bert Bunschoten, Joep Kruijver, Wigbolt Kruijver. Gezien: 22/10 Toneelschuur Haarlem. Elders: 10, 19, 20/11, 18/12 en laatste week mei.

In de loop der tijd hebben de broers Joep en Wigbolt Kruijver, Bert Bunschoten en regisseur Aike Dirkzwager een feilloos gevoel ontwikkeld voor theater dat de alledaagse werkelijkheid van haar meest triviale kant laat zien. Onder de naam Het Volk hebben zij nu al meer produkties gemaakt die opvallen door hun melancholieke en tegelijk lichte en mild spottende toon. Dat geldt ook voor hun nieuwste voorstelling Nooit meer dansen (geen dansproductie).

Hoewel Nooit meer dansen geen deel uitmaakt van de trilogie over het Mannelijk Onvermogen die het Haarlemse gezelschap de afgelopen jaren op de planken heeft gezet, drukt dat Onvermogen ook deze keer een zwaar stempel op het bestaan van de hoofdpersoon. Meneer de Ridder, het personage dat Het Volk nu heeft gecreëerd, zou zelfs familie kunnen zijn van de drie halfbroers uit Het laatste kievitsei, het slotdeel van de trilogie. Wat hij met hen gemeen heeft is een vergelijkbaar grijs musseleven en net als in de vorige produkties geven de onhandige pogingen daar een joviale punt achter te zetten aanleiding tot even wrange als humoristische scènes.

Meneer De Ridder is mislukt en dat weet hij. Wat valt er nog te verwachten voor hem, oud-handelsreiziger in thermosflessen en nu een man van middelbare leeftijd met een ingeslapen huwelijk en een mottige hond op wieltjes als zijn liefste gezelschap. Het kan beter definitief afgelopen zijn vindt hij zelf, maar niet zonder een onvergetelijk afscheid: hij wil sterven als de zwaan in Anna Pavlova's ballet. Om zijn eigen einde zo gesmeerd mogelijk te laten verlopen heeft hij Nirwana in de arm genomen, een bureau dat klaar staat om potentiële zelfmoordenaars het laatste duwtje te geven.

De voorstelling begint op het ogenblik dat een tevreden klant het kantoor verlaat met een grote gasfles waarna De Ridder (Wigbolt Kruijver) binnenkomt en zich met hond en bagage installeert op een van de postmoderne zitjes die van grafstenen gemaakt lijken. De Nirwanaconsulenten - twee zwarte kraaien die zich voordoen als gladde zakenlui - weten zich geen raad met deze "Noerejev' en zouden hem het liefst zo gauw mogelijk de deur uit werken, maar de man heeft betaald en dus zitten ze aan hem vast. De begeleiding heeft echter tot gevolg dat De Ridder steeds meer gaat twijfelen aan de uitvoerbaarheid van zijn eigen plan en langzaam begint het zelfs tot hem door te dringen dat hij helemaal niet dood wil.

Aan dat moment van inzicht gaat een reeks prachtige scènes vooraf, treurig maar ook hilarisch. Het goed bewaarde evenwicht tussen deze uitersten is misschien wel het geheim van Dirkzwagers enscenering. De hoofdpersoon die aldoor zijn astrakan bontmutsje ophoudt ziet er pathetisch uit in zijn balletkostuum en zijn stramme onbeholpen danspasjes zijn aandoenlijk. Toch wordt de situatie nooit larmoyant dank zij het droogkomische spel van de acteurs en met name van Wigbolt Kruijver. Gezamenlijk maken zij van deze voorstelling een absurde kermis.

    • Noor Hellmann