Polen; Op kousevoeten aan de macht

De Poolse ex-communisten zijn weer aan de macht. Vier jaar na de ondergang van het socialisme heeft Polen voor het eerst een regering van partijen die niet voortkomen uit Solidariteit maar die hun wortels hebben in het in 1989 weggevaagde socialisme.

Maar de ex-communisten zijn niet met fanafaregeschal of triomfalistische verklaringen aangetreden, al zouden ze daar op grond van de verkiezingsuitslag van september best recht op hebben gehad. Van triomfalisme is geen sprake, integendeel: ze zijn op kousevoeten de ministeriële burelen binnengekomen. Als er één signaal is dat ze gisteren - net zoals de afgelopen weken trouwens, sinds hun zege bij de verkiezingen van september - hebben afgegeven is het wel dat van de geruststelling: de ex-communisten, zo is de boodschap, zijn niet eng, willen geen wijziging van het hervormingsbeleid, willen niets terugdraaien, willen niet terug naar de rode tijden van het socialisme maar zijn redelijk, democratisch, marktgericht en fatsoenlijk.

Die boodschap is de afgelopen weken, en ook gisteren, verbaal uitgedragen, maar moet ook blijken uit de samenstelling van de nieuwe regering. Niet alleen heeft de ex-communistische SLD (Verbond van Democratisch Links) de leiding van de regering overgelaten aan de junior partner, de boerenpartij PSL, die in de persoon van Waldemar Pawlak de premier heeft mogen leveren, ze heeft ook nagelaten aanspraak te maken op drie van de belangrijkste sleutelposten in het kabinet, de ministeries van buitenlandse zaken, binnenlandse zaken en defensie.

Deze drie posten worden bezet door mensen die politiek dicht bij president Walesa staan. Minister van buitenlandse zaken is Andrzej Olechowski, voormalig medewerker van de Wereldbank en het IMF en de belangrijkste aanjager van het door president Walesa eerder dit jaar opgerichte “Niet-Partijblok voor Steun aan de Hervormingen”. Met deze organisatie wilde de president de langzamerhand traditionele tweedeling in de Poolse politiek - tussen partijen die wel en partijen die niet voortkomen uit Solidariteit - doorbreken. Dat mislukte jammerlijk, want het Blok haalde in september de kiesdrempel maar net. De benoeming van Olechowski is echter een duidelijk signaal dat de regering-Pawlak alleszins bereid is niet tégen maar juist mèt Walesa te regeren.

Dat moet ook blijken uit de (her)benoeming van minister van binnenlandse zaken Andrzej Milczanowski en uit die van de gepensioneerde vice-admiraal Piotr Kolodziejczik tot minister van defensie. Milczanowski is de enige minister uit het kabinet van Pawlaks voorgangster Hanna Suchocka die is gehandhaafd. Kolodziejczik was al minister in de postcommunistische regeringen van Tadeusz Mazowiecki en Jan Krzysztof Bielecki en behoort tot de vertrouwelingen van de president.

De SLD heeft zich er verder voor gehoed ministers te leveren die aan hun communistische verleden vuile handen hebben overgehouden. Marek Borowski, vice-premier en minister van financiën, de nieuwe economische goeroe van de Poolse leiding, sloot zich weliswaar al als student economie aan bij de communistische partij, maar hij werd er in het roerige jaar 1968 uitgegooid en pas in 1975 weer toegelaten. De meeste SLD-ministers zijn te jong voor vuile handen. Borowski's rechterhand wordt zijn vertrouweling Wieslaw Kaczmarek, minister van privatisering, die 35 is en pas in 1979 partijlid werd. Ook Leszek Miller, de man die met de niet in de regering opgenomen SLD-leider Aleksander Kwasniewski in 1990 de communistische partij ten grave droeg, behoort tot de jonge garde.

Ironisch genoeg is van de PSL-vleugel binnen de nieuwe regering meer scepsis ten aanzien van markthervormingen en privatisering te verwachten dan van de kant van de ex-communisten. De PSL heeft zich immers in het recente verleden sterk gemaakt voor staatsinterventie in de economie en voor een vertraging van het tempo van de privatisering. Dat de ex-communisten zich bij de verdeling van de functies meester hebben gemaakt van de belangrijkste economische posten in het nieuwe kabinet past in hetzelfde kader van sussende geruststelling in de richting van de buitenwereld: de Poolse ex-communisten, zo lijkt het signaal, zijn niet alleen niet langer rood, ze zijn zelfs niet roze meer.

Is dat uw droom?