Ondanks recessie stijgt verkoop meubels, juwelen en antiek

De consumentenbestedingen zijn in het derde kwartaal van dit jaar aangetrokken. Hield de consument zijn hand dit jaar aanvankelijk op de knip en lag het woord recessie op ieders lippen, nu ziet de Nederlandse winkelier de klanten weer binnenstromen.

Hoe de consument over de algemene economische situatie denkt is niet geheel duidelijk. Het Centraal Bureau voor de Statistiek mat sinds april 1993 een voorzichtige stijging van het consumentenvertrouwen, maar vorige maand viel het opeens terug naar het niveau van april. In elk geval letten klanten scherp op de prijs van hun aankopen en zijn ze allesbehalve impulsief. De verkoop van personenauto's - het eerste halfjaar scherp gedaald als gevolg van de het wetsvoorstel Belasting op Personenauto's en Motorfietsen (BPM) - en andere duurzame consumptiegoederen stagneert nog. Andere branches hebben beduidend minder last van terughoudend aankoopbedrag. In sommige gevallen zijn zelfs, voorzichtig, tevreden geluiden te horen.

De eerste acht maanden van het jaar steeg de omzet van de non-food detailhandel met zo'n twee procent. De verbetering werd vooral sinds het tweede kwartaal zichtbaar. De slechte zomer komt hier naar voren als belangrijke verklarende factor. Een wandeling door de winkelstraat vervangt die door het bos. Bovendien is de koopkracht dit jaar redelijk op peil gebleven. Middenstanders houden hun hart vast voor volgend jaar: dan wordt een koopkrachtdaling van zo'n twee procent voorspeld.

Kunst en antiek: beweging

“Er zit weer beweging in de markt”, zegt A. Aardewerk, antiquair en bestuurslid van de Vereniging van handelaren in oude kunst in Nederland. Hij signaleert “gezonde belangstelling” na een moeilijk eerste halfjaar toen de klanten hun portemonnee krampachtig dichthielden. Volgens Aardewerk is het nu een goede tijd om te kopen. De prijzen zijn gedaald en grote kopers - “die zijn het best geïnformeerd” - worden weer actief. Aardewerk heeft zelf net "een paar stukken van een ton' verkocht. Dit voorjaar was dat nog ondenkbaar omdat de grote kopers zich niet lieten zien. De antiquair signaleert oplevende belangstelling voor "kwalitatief goed werk': “De veilingen hebben goede resultaten geboekt, maar het is moeilijk goede stukken te vinden. De handel heeft echter nog een breed assortiment”, aldus Aardewerk. Het succes van de onlangs gehouden Pan kunst- en antiekbeurs in Amsterdam bevestigt zijn indruk.

Taxi's: fusies

De zeer conjunctuurgevoelige taxibranche is minder pessimistisch dan drie maanden geleden. Mr. E.L. Elvers, secretaris bij Taxivervoer Nederland: “Hier en daar vang ik signalen op die erop wijzen dat het minder slecht gaat, maar dat is meer een gevoel dan dat dat door cijfers wordt geïllustreerd.”

De fusies en samenwerkingsverbanden die taxibedrijven aangaan zijn volgens Elvers niet zozeer het gevolg van de recessie, maar van veranderingen op de markt. Als de Tweede Kamer de wet voorziening gezondheidszorg aanneemt, zullen gemeenten vervoersmakelaars inschakelen die op zoek gaan naar de goedkoopste aanbieder van personenvervoer. “Alleen grote taxibedrijven kunnen voldoen aan de eisen die daaraan worden gesteld”, aldus Elvers.

Toeristen: zuiniger

Vooral de hotels in de Randstad hebben het dit jaar zwaar te verduren gehad. In Amsterdam liepen de boekingen met 7 tot 20 procent terug, aldus het Nederlands Bureau voor Toerisme. Met name toeristen uit Zuid-Europa lieten het afweten. De harde gulden en de economische malaise in eigen land weerhielden hen ervan naar Nederland te komen. Het aantal Duitsers (2,2 miljoen) dat naar Nederland kwam, bleef echter gelijk. Dit is een neveneffect van de economische malaise in Duitsland. De Duitsers zijn gedwongen wat zuiniger aan te doen en kijken uit naar minder verre en dus goedkopere vakantiebestemmingen. Overigens bemerkt het NBT dat de toeristische bestedingen per persoon dalen.

Bungalowparken, campings, pretparken, musea en dierentuinen profiteerden het afgelopen seizoen redelijk van de toegenomen belangstelling van Nederlanders voor het eigen land. Als Nederlanders in eigen land op vakantie gaan, verblijven ze meestal in een bungalow of een tent. Het NBT verwacht dat het aantal Nederlanders dat kiest voor een vakantie in eigen land dit jaar stijgt met circa drie procent.

Schoenmakers: natte voeten

In tijden van recessie stappen Nederlanders vaker naar de schoenmaker, maar de 1500 schoenreperateurs hebben daar de afgelopen tijd weinig van gemerkt. Vorig jaar daalde hun omzet met 1 procent tot 330 miljoen gulden. Veertig procent van de schoenmakers verwacht dit jaar een verdere omzetdaling.

P.A. Idema, voorzitter van de Federatie van Schoenmakersbonden, wijt dit aan het grote aanbod van goedkoop schoeisel. “Het is nauwelijks de moeite waard schoenen van minder dan honderd gulden per paar te laten repareren”, zegt hij. “Maar de belangrijkste oorzaak is de prijsverhoging met zo'n tien procent voor het repareren van schoenen door de EG-harmonisatie van de BTW-tarieven vorig jaar.”

Sinds enkele maanden trekt, volgens Idema, de markt wat aan. “Als gevolg van de slechte nazomer kopen mensen betere en duurdere schoenen. Ze hebben gemerkt dat ze koude en natte voeten krijgen in goedkoop schoeisel.” De Vereniging van Groothandelaren, Importeurs, Exporteurs en Agenten in Schoeisel meldt bij monde van secretaris D. Leijten dat vooral dames meer dan vroeger letten op de prijs van schoenen. Vrouwen zijn belangrijk voor de schoenhandel want ze kopen gemiddeld twee keer zoveel schoenen als mannen. Leijten merkt dat mensen óf duurdere kwaliteitsschoenen kopen óf juist goedkoper schoeisel aanschaffen.

Fruit: lage prijzen

De Nederlandse consument geeft dit jaar, net als vorig jaar, minder uit aan aardappelen, groenten en fruit (AGF). M. Korevaar, secretaris AGF Detailhandel Nederland (5500 verkooppunten), wijt dit aan de lage prijzen van groenten en fruit. Vorig jaar besteedde elke Nederlander er 435 gulden aan. “Mensen eten niet méér als de prijzen laag zijn en bovendien zijn de consumenten over de hele linie zuiniger geworden”, aldus Korevaar. Een ander effect van de lage prijzen is dat tuinders en boeren vaker rechtstreeks aan de consument verkopen.

Tabak: grijze import

Dit jaar verwacht de tabaksbranche een volumedaling van 4 tot 6 procent. Als oorzaken noemt H.J. Jol van de organisatie voor de tabaksdetailhandel (NSO) de gestegen accijns, de recessie en de inspanningen van de anti-rooklobby. Bovendien lijden de shag- en sigarettenverkopers onder "grijze import' van shag en sigaretten uit Frankrijk, België en Luxemburg. “Deze produkten zijn zeven tot tien dubbeltjes goedkoper en worden met name op kermissen, bingoavonden en in sportkantines in Brabant en Zeeland verkocht”, aldus Jol.

Hij signaleert dat goedkope merken populairder worden. Volgens Jol blijft het marktaandeel van gespecialiseerde tabakszaken (27 procent) gehandhaafd. Deze zaken proberen het hoofd boven water te houden door minder nadruk te leggen op tabaksartikelen en meer aandacht te besteden aan de verkoop van lectuur, zoetwaren en kansspelen.

Kappers: marktbewuster

Mr. R. Vos, directeur van de Algemene Nederlandse Kappersorganisatie (ANKO): “Het eerste kwartaal was ronduit slecht en het tweede kwartaal aardig. Per saldo daalde het kappersbezoek met 4 procent.”

De middelgrote bedrijven doen het redelijk, terwijl grote filiaalbedrijven het moeilijk hebben. “Die zijn afhankelijker van het volume dan de salons die marktbewuster zijn en in een hoger prijssegment opereren. Ook de kleine traditionele heren- en dameskapper maakt moeilijke tijden door. Die moet het hebben van het aantal bezoekers”, zegt Vos.

Juweliers: redelijk goed

De juweliersbranche ziet de omzet nog steeds licht stijgen. Drs.Th. Vermeulen, directeur van de Federatie Goud en Zilver: “Alleen in maart en april was sprake van een lichte daling van de omzet. Sindsdien gaat het redelijk goed.” De juweliers hebben niet de indruk dat mensen goedkopere sieraden aanschaffen. Ze merken niets van een recessie.

Geluidsdragers: daling valt mee

Het eerste halfjaar kochten Nederlandse consumenten voor 506 miljoen gulden 17,9 miljoen cd's, langspeelplaten en muziekcassettes. Ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar daalden de bestedingen in geld met 4,5 procent en in stuks met 2,7 procent. Mensen tussen de twintig en dertig jaar waren goed voor ruim een derde van de bestedingen.

O. Vlaar van de Nederlandse vereniging van Producenten en importeurs van beeld- en geluidsdragers vindt de daling nog meevallen. Van 1991 op 1992 daalden de bestedingen met 10 procent. Volgens hem is afname van de vraag niet het gevolg van de recessie maar van de verzadiging van de vervangingsmarkt voor cd's. De meeste mensen hebben hun oude langspeelplaten inmiddels vervangen door cd's. Vlaar verwacht dat de markt voor geluidsdragers over een paar jaar zal stabiliseren op circa 1 miljard gulden. De handel is voorzichtig optimistisch. “De platenzaken hebben het eerste halfjaar meer ingekocht dan vorig jaar”, zegt Vlaar.

Woninginrichting: profiteren

Hoe slechter het weer, hoe meer mensen iets aan hun woning doen. Inrichters en meubelbedrijven profiteerden hiervan. Uit een omzetenquête van het Centraal Bureau voor Woninginrichtings- en Meubileringsbedrijven blijkt dat de omzet van deze branche het derde kwartaal met acht procent is gestegen. De eerste negen maanden van het jaar waren goed voor een omzetstijging van vijf procent. Gecorrigeerd voor inflatie verwacht de branche dit jaar een reële omzetstijging van drie procent. Daarbij moet worden aangetekend dat grote zaken het beduidend beter doen dan kleine. De zaken met een omzet boven vijf miljoen gulden trekken het gemiddelde van de branche omhoog.

Drank: zuiniger inkopen

De verkoop van gedestilleerde drank was de afgelopen negen maanden gelijk aan die in dezelfde periode vorig jaar. De afgelopen twee jaren was de consumptie met twee tot drie procent gekrompen. Volgens directeur J.J.M. Verhoek van het Bedrijfsschap voor Gedestilleerde Drank was die daling vooral het gevolg van het streven van mensen gezonder te leven en minder alcohol te nuttigen. De terugval werd versterkt door een zuiniger inkoopgedrag van de consument. De druilerige en regenachtige zomer heeft echter geholpen de consumptie van sterke drank op peil te houden, denkt Verhoek. Hij heeft geen uitwijken naar goedkopere drank geconstateerd. “Het is eerder zo dat het bedrag dat de gemiddelde Nederlander aan een fles uitgeeft toeneemt”, aldus de directeur. Ook marktonderzoekers hebben de indruk dat de consument tegenwoordig meer kennis heeft over bijvoorbeeld whiskey en duurdere merken in huis haalt.

Woningbouw: veel vraag

N. Rietdijk, secretaris van de Nederlandse Vereniging van Bouwondernemingen: “De recessie gaat aan onze branche voorbij. Zowel de markt voor bestaande woningen als de nieuwbouwmarkt doet het goed. De prijzen van woningen zijn fors gestegen doordat de markt buitengewoon krap is. Er is veel vraag naar woningen tot circa 250.000 gulden omdat nu veel dertigers willen kopen.”

De Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) merkt evenmin iets van terughoudend gedrag van de Nederlandse huizenkoper. De NVM waarschuwt zelfs voor overhitting van de markt voor bestaande woningen in grootstedelijke gebieden. Zowel de prijs van huizen als het aantal transacties stijgt. “Het klimaat om te kopen is nog steeds gunstig. Onder meer omdat de huren de laatste jaren flink gestegen zijn, tweeverdieners meer mogelijkheden voor een hoge hypotheken hebben grkegen en de hypotheekrente is gedaald”, aldus een NVM-woordvoerder. Hij verwacht dat de prijzen van bestaande eengezinswoningen tussen 225 en 275 mille dit jaar met bijna 10 procent zullen stijgen.

Levensmiddelen: aanbiedingen

Marktonderzoekers bespeuren bij de consument enige terughoudendheid bij het kopen van levensmiddelen. “Klanten letten de laatste tijd meer op de prijs. Ze bezoeken meer verkooppunten en zijn gevoeliger voor aanbiedingen. Verder zien we dat goedkope produkten als Edammerkaas weer meer worden verkocht”, zegt onderzoeker Joop Holla van marktonderzoekbureau AGB, dat dagelijks aan 5000 mensen vraagt waar ze welke levenmiddelen kopen. Holla merkt dat discount-zaken als Aldi terrein winnen terwijl speciaalzaken het moeilijker krijgen. Voor volgend jaar - als veel mensen daadwerkelijk in hun portefeuille merken dat het slechter gaat - verwacht hij een volumedaling van zeker een half procent.

Ruurd Hielkema, onderzoeker bij marktonderzoekbureau Trendbox: “Het consumptiegedrag wordt soberder. Het bestedingsgedrag is minder uitbundig dan vorig jaar. Niet zozeer omdat men minder te besteden heeft, maar omdat men geld wil sparen voor het geval het minder wordt.”

Witgoed: terughoudend

De winkelbel van de verkopers van koelkasten, gasfornuizen en kachels klinkt dit jaar minder vaak dan vorig jaar. “Mensen zijn terughoudend en stellen de vervanging van witgoed uit”, zegt A.M.P van Aelst, secretaris van de Nederlandse Vereniging van Handelaren in Verwarmings- en Huishoudelijke Apparatuur. “Bij sommige winkeliers is de omzet met tien procent gedaald. Als deze tendens zich volgend jaar voortzet, krijgen kleinere familiebedrijven het moeilijk”, zegt hij. Hij heeft niet de indruk dat mensen uitwijken naar goedkopere produkten. “Consumenten letten juist op kwaliteit, merkbekendheid en duurzaamheid”, meent Van Aelst.

Banken: minder krediet

De banken zagen consument de eerste helft van dit jaar minder krediet opnemen en iets minder sparen. Volgens het CBS nam het uitstaande consumptief krediet voor het eerst sinds 1984 af. Particulieren leenden de eerste zes maanden vijf miljard gulden (1992: 5,1 miljard gulden). Als belangrijkste oorzaak van de daling wordt de teruggevallen vraag naar personenauto's genoemd. De Nederlandse bevolking betaalt per maand 1 miljard gulden aan rente en aflossing aan financiële instellingen. In totaal hadden die eind april 18,5 miljard gulden uitstaan.

Zowel het eerste als het tweede kwartaal spaarde de Nederlander minder dan een jaar eerder. Het tweede kwartaal hadden particulieren 210 miljard gulden gestald op spaarrekeningen, spaarboekjes en "deposito's met spaargeldbehandeling'. De besparingen liepen dat kwartaal terug van 2,6 tot 1,5 miljard gulden. Onder besparingen verstaat het CBS het verschil tussen ingelegde gelden en terugbetalingen plus de bijgeschreven rente.