Met de berenexpres naar Artis

Artis Berendag, donderdag 28 oktober. Informatie 020-5233400

“Een Teddybeer gooi je nooit weg. En als je 'm jaren later met z'n gezicht naar de muur in een hoek van de zolder ziet zitten, dan word je overmand door gevoelens van nostalgie. Want wat hèb je hem in je kinderjaren niet allemaal toevertrouwd.”

Mirjam Dresmé verzorgt de public relations en voorlichting van Artis en is de initiatiefneemster van Berendag. Het idee is eenvoudig: iedere bezoeker krijgt op vertoon van een beer flinke korting op de toegangsprijs. Een berenmotief op je onderbroek is al geldig. Als je toevallig Berend heet hoef je helemaal niets bij je te hebben. De dag werd in 1988 voor de eerste keer georganiseerd ter gelegenheid van het lustrumjaar van de Amsterdamse diergaarde en was oorspronkelijk als eenmalig evenement bedoeld. Het werd zo'n overweldigend succes dat Berendag daarna elk jaar werd herhaald.

Morgen, donderdag 28 oktober, is de beer weer los. De NS zet een speciale Berenexpres in. Reizigers in de richting Artis krijgen vervoerskorting. Wie scherp oplet ziet in de trein reeds de eerste tekenen van overtrokken projectie: Een dame van middelbare leeftijd zit groenig voor zich uit te staren, terwijl haar Teddy met een bestorven glimlach op zijn tronie tegenover haar zit. Na een paar keer slikken zegt ze, wijzend op haar beer: “Hij mag niet achteruit rijden, daar wordt hij zo vreselijk misselijk van.” Voor het Centraal Station in Amsterdam dansen een stuk of wat beren (werkstudenten) rond en begeleiden de stoet naar lijn 9 die die dag is omgedoopt tot Berentram. Het is uitkijken geblazen in de volgepakte wagens. Wie onhandig langs een beresnuitje schurkt kan rekenen op vijandige blikken.

Op de Plantage Kerklaan wordt de berenparade muzikaal welkom geheten door de Teddy Jazz Band. Onder de speciale gasten bevinden zich VIB's (Very Important Bears) als Zwarte Beertje, Bob en Sabientje, Bolke, en Olivier B. Bommel. Afgelopen jaar passeerden 16.000 klanten de kassa. Stoere Rembrandtplein-types met leren jacks lijken niets bij zich te hebben. Maar boven de revers floepen twee oren uit. Aan de kassa wordt het jack met een vlug gebaar geopend: “Twee personen; korting graag!” zegt zo'n man op fluistertoon.

Trotse berenbezitters laten hun pluchen held meedoen aan de teddyberenwedstrijd in de Koningszaal. Daar worden ze naast elkaar neergezet en krijgen een nummer op het oor gespeld. Tenminste... àls de eigenaar daar tegen kan. Sommigen willen beslist niet dat in de oren wordt geprikt. En wasknijpers klemmen te veel. “Plakkertjes? Heb je zelf wel eens een pleister van een behaarde plek moeten trekken?” Er zijn speciale verzoeken: “Geen plekje vlak bij de deur”, vraagt een heer met beer, “hij wordt snipverkouden van die tocht.”

Zieke of kapotte beren kunnen naar het spreekuur van berendokter Kramer. Klachten over buik-, arm- of hoofdpijn worden verholpen met smarties. Kramer: “Er komen veel volwassenen op het spreekuur. "Bruin is ziek, hij zat op de bank en keek opeens heel lodderig. Wat kan dat nou toch wezen?' Ik neem die mensen serieus en beschouw hun beer als een patiënt. Je kunt als berendokter ook niet veel anders. Die mensen zitten dagelijks naast hun beer op de bank te buizen. Als er bezoek komt gaat hij gezellig op schoot. Van de ene kant kun je het allemaal onzin vinden, van de andere kant is er durf voor nodig om je zo kwetsbaar op te stellen.”

De Teddybeer ontleent zijn naam aan Theodore Roosevelt. Tijdens een jacht in 1902 weigerde hij op een aan een boom vastgebonden jonge beer te schieten. Het voorval werd in een cartoon afgedrukt in de "Evening Star' en maakte op het lezerspubliek zoveel indruk dat er al gauw gesproken werd van "Teddy's bear'. Speelgoedfabrikanten in Amerika, Duitsland en Engeland roken handel. En daar is eigenlijk geen verandering in gekomen, getuige de promotie van Bob en Sabientje door de Bijenkorf.

Max Wolters richtte in 1980 de Teddyberenclub op, die nu 700 leden telt. De oplage van hun clubblad "Teddybeer' bedraagt 6000. Opvallend is het grote aantal mannelijke leden. Dat heeft volgens Wolters te maken met de emancipatie van de vrouw: “Door het gebrek aan huiselijkheid in de non-seksuele sfeer hebben mannen behoefte aan een beer.” Wolters vraagt begrip voor de bereliefde van volwassenen: “Vergis je niet. Als je er nuchter naar kijkt, dan zeg je misschien dat het niet meer is dan een lap mohair met wat stro, twee glazen ogen en een plastic neus. Maar als je 'm op een stoel aan tafel zet, dan gebeurt er toch iets wat met een Friese staande klok niet zal lukken. Het gezicht en de houding krijgen persoonlijkheid, karakter.

Volwassenen koesteren andere gevoelens jegens beren dan kinderen. Om die reden moet men minimaal 16 jaar oud zijn om lid te worden.” Wolters wil niets met de Berendag in Artis te maken hebben. Dat is hem veel te commercieel. Beatrijs van Westerop vindt op haar beurt Wolters' tijdschrift "Teddybeer' te commercieel. “Er staan niets dan reclames in dat blad”, zegt ze misprijzend. Zij geeft, met een oplage van 20.000, het tijdschrift "Beer Bericht' uit. “Wij willen het echt over inhoudelijke zaken hebben, bijvoorbeeld over de nieuwste rage: miniatuurbeertjes van maximaal 12 cm en helemaal van stof gemaakt.” Die kosten per stuk ƒ 600,-. “Maar je hebt ook goedkopere”, haast ze zich te zeggen.

Er zijn ook non-profit organisaties. "Good Bears of the World', zal op Berendag in Artis geld inzamelen voor de aanschaf van beren voor brandweer en politie. De gedachte hierachter is dat kinderen na een traumatische ervaring beter op hun gemak worden gesteld wanneer ze op weg naar het ziekenhuis een teddybeer toegestopt krijgen. Waarom een beer en geen pop? Joan Ahrens van Good Bears: “Beren zijn van oudsher de echte knuffels waarbij kinderen over de hele wereld troost vinden. Poppen moet je eerst aankleden en zijn te zeer cultuurbepaald.” Ook voor kinderen in oorlogsgebieden worden beren gekocht.

In Artis kunnen kinderen zich als beer laten schminken. In het Planetarium leiden Grote en Kleine Beer de bezoekers langs ons sterrenstelsel. Na de verkiezing van de liefste beer wordt de dag afgesloten met de grote berenparade door Artis. En Wolter Kroes zingt dan voor de zoveelste keer zijn nieuwste lied "Mag ik je knuffelbeertje zijn?'

    • Bob Duynstee