Klucht rond woningsplitsing kan wethouder de kop kosten

Een telefoontje werd niet doorgegeven. Een boekje met waarschuwingen werd nauwelijks ingezien. En ten slotte bleek het sleuteltje van de aankondigingenvitrine van de gemeente Amsterdam zoek. Gevolg: een hausse aan woningsplitsingen.

AMSTERDAM, 27 OKT. Rond de nieuwe huisvestingswet heeft zich in Amsterdam de afgelopen maanden, zoals een betrokkene het uitdrukt, een "klucht' afgespeeld. En zeker voor wethouder Louis Genet van volkshuisvesting kan de rekening oplopen, nu is gebleken dat op grote schaal woningen zijn gesplitst. De stad heeft verzuimd tijdig een verordening in te voeren om die splitsingen te verbieden.

De PvdA-wethouder heeft een maand de tijd gevraagd om de slaperige houding van zijn ambtenaren te verklaren. Al die tijd rest de politiek “een schietgebedje dat het meevalt met de gevolgen voor het goedkope-woningbestand”, zoals zijn partijgenoot E. Agtsteribbe zegt. Volgens fractieleider L. Platvoet van GroenLinks staat de wethouder voor een moeilijke opgave om zijn positie veilig te stellen. “Als hij de problemen heeft onderschat, moet hij weg.”

De klucht begon op 14 april. Toen zond de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) haar leden een boekje, geadresseerd aan de colleges van B en W, waarin zij hen op de hoogte stelde van de consequenties van de nieuwe huisvestingswet, die per 1 juli zou ingaan. Het boekje bevatte een voorbeeld-verordening aan de hand waarvan elke gemeente zijn eigen verbod kon invoeren op samenvoeging of splitsing van bepaalde woningen. In Amsterdam gold dat verbod, volgens de oude regels, voor samenvoeging en voor splitsing van woningen gebouwd voor 1940. Een huiseigenaar die zijn pand per woonlaag splitst, kan elke woning eventueel ontrekken aan het huurbestand, zodra de zittende huurders eruitgaan.

Maar de hoofdstad heeft de hint van de VNG niet begrepen. De gemeenteraad kondigde geen verordening af en de stad had dus opeens geen huizen meer die niet mochten worden samengevoegd of gesplitst. Bij de gemeente Rotterdam ging ergens in juli een bel rinkelen. Het was een notaris die even wilde laten weten dat er een hiaat zat in de nieuwe huisvestingswet en of de gemeente er wel aan had gedacht om rap met een noodverordening te komen teneinde een run op woningen te voorkomen. “We kozen voor het zekere boven het onzekere. Eind juli hadden wij een noodverordening in concept gereed, die is op 30 september door de raad aanvaard en met terugwerkende kracht op 1 juli ingegaan,” zegt bestuursvoorlichter J. Bakkes.

Maar Rotterdam deed meer. Er werd “telefonisch informeel, collegiaal contact” gezocht met Utrecht, Den Haag en Amsterdam. Utrecht en Den Haag waren al aan de slag. In Amsterdam bleek de verantwoordelijke ambtenaar, die op 30 juli werd gebeld, afwezig. Bakkes: “Dat telefoontje is toen bij iemand anders terechtgekomen, wij hebben geen idee meer bij wie. Het nummer zijn we ook vergeten. Die man zei: "Ik zal goed nota nemen van wat ik van u heb gehoord en ik zal het doorgeven.' Tja, aan wie? Ik denk aan de chef van zijn afdeling.”

In Amsterdam dacht men het hiaat afdoende te hebben gedicht met een aanpassing van de Bouwverordening. De gevolgen werden duidelijk in een rechtszaak waarmee een huiseigenaar een samenvoeging wilde afdwingen. Er stonden in de stad immers geen huizen meer die niet mochten worden samengevoegd, zo voerde de man aan. En op 24 september kwam de voorzitter van de afdeling rechtspraak van de Raad van State tot het voorlopig oordeel dat de eigenaar in zijn recht stond.

Direct werden notarissen van alle kanten aangesproken op hun plicht huiseigenaren van dienst te zijn bij de transacties die zij wilden doen. Na overleg met de gemeente adviseerde de Amsterdamse ring van de Koninklijke notariële broederschap haar leden voorlopig geen transacties te sluiten die wellicht na afloop moesten worden teruggedraaid.

Op 15 oktober stapte de Amsterdamse broederschap naar haar raadsman, mr. P. Nicolaï, omdat een kort geding dreigde van een huiseigenaar tegen een notaris. Volgens de eigenaar was de notaris verplicht de transactie te sluiten, gezien de uitspraak bij de Raad van State. Toen Nicolaï bij de gemeente inlichtingen inwon, bleek daar een noodverordening in de maak te zijn. Om een hiaat in de wet te vullen, zoals de toelichting vermeldde. De gemeente gaf daarmee toe dàt er een hiaat bestond en dus kon Nicolaï zijn cliënten meedelen dat ze verplicht waren aanvragen voor splitsing en samenvoeging aan te melden bij het kadaster.

Die aanvragen kwamen in groten getale. Makelaars belden hun cliënten om ze op de mogelijkheid te wijzen, notarissen maakten overuren. Het kadaster kreeg alleen al vorige week woensdag en donderdag 550 aanvragen voor splitsing van woningen te verwerken. “Ik schat dat er zo'n 5.000 woningen zijn gesplitst”, aldus de Amsterdamse makelaar T.M.F.Testa.

Tegenover Het Parool liet Genet zaterdag nog weten de gebeurtenissen niet zo dramatisch te vinden: “Het streven van Amsterdam het percentage koopwoningen van tien tot 25 op te krikken wordt in één klap gehaald, al hadden we het liever iets gestructureerder gedaan.” Bij de gemeentelijke dienst herhuisvesting denken ze daar anders over. “De cynici onder ons zeggen "Het past precies in ons beleid'. Maar de huizen die nu zijn gesplitst en daarmee onttrokken zijn aan het goedkope-huurwoningenbestand, zijn niet de woningen waarom het in het beleid was te doen”, aldus een woordvoerder.

Genet weersprak zijn eigen uitspraak door vorige week woensdag de verordening alsnog in te voeren, die donderdag 21 oktober om 0.00 uur moest ingaan. De bekendmaking hoefde alleen nog maar te worden opgehangen in de vitrine aan het stadhuis. Maar om half elf 's ochtends viel daar nog niets te lezen over woningsplitsing. De ambtenaar in kwestie had het sleuteltje van de vitrine niet kunnen vinden en zo kregen de huiseigenaren nòg een extra splits- en samenvoegdag cadeau. Nog één keer belden de makelaars hun cliënten en nog één dag moesten de notarissen overuren maken om alle actes te laten passeren.

Het dreigement van Genet dat hij de splitsingen met terugwerkende kracht ongedaan zal proberen te maken, maakt geen van de betrokkenen bang. Nicolaï: “Als hij die verordening alsnog per 1 juli 1993 probeert in te voeren, creëert hij met terugwerkende kracht strafbare feiten, want je mag niet splitsen zonder vergunning. Ik denk niet dat de rechter daar mee zal instemmen.”