Jeltsins ministers als rivalen de arena in

MOSKOU, 27 OKT. De Russische vice-premier Sergej Sjachrai heeft gisteren "onbetaald verlof' genomen om verkiezingscampagne te kunnen voeren tegen het economisch beleid van zijn collega vice-premier, Jegor Gajdar. Niet uitgesloten wordt dat andere ministers hetzelfde zullen doen. Het wordt steeds duidelijker dat de bestuurders rondom president Jeltsin niet als collega's de parlementsverkiezingen van 12 december ingaan, maar als rivalen.

De ministers en adviseurs van Jeltsin zijn tijdens de politieke crisis van de afgelopen maand eensgezind naar buiten getreden, maar nu de eerste vrije verkiezingen naderen zijn de hervormers, voormalige apparatsjiks en persoonlijke vertrouwelingen die samen met de president het land regeren weer minstens even verdeeld als voorheen. Het bracht de voorzitter van de meest hervormingsgezinde politieke partij deze week tot de waarschuwing dat "persoonlijke rivaliteiten'' uiteindelijk alle aanhangers van het hervormingsproces stemmen zullen kosten.

De radicaalste hervormers hebben zich onder leiding van de jonge vice-premier Gajdar georganiseerd in de partij Ruslands Keuze. Hun leuze is "Vrijheid, eigendom en wettigheid', hun partijsymbool een silhouet van Peter de Grote, de tsaar die Rusland openstelde voor invloeden uit het Westen. Gajdar leek aanvankelijk praktisch Jeltsins hele team achter zich te hebben, met ministers als Kozyrev (buitenlandse zaken), Sjoemeiko (informatie), Fjodorov (financiën) en Tsjoebais (privatisering). De groep wordt in de pers dan ook afgeschilderd als de "regeringspartij' en zelf verwacht Ruslands Keuze wel veertig procent van de stemmen te halen.

Maar inmiddels is duidelijk dat een andere jonge vice-premier, Sjachrai, met zijn Partij van Russische Eenheid en Harmonie allesbehalve alleen staat. De ministers Soskovets (industrie) en Sochin (buitenlandse economische betrekkingen), Jeltsins adviseur Stankevitsj en naar verluidt ook premier Tsernomyrdin hebben zich bereid verklaard op Sjachrais lijst kandidaat te staan. Sjachrai wil zich distantiëren van de economische shocktherapie van Gajdar. Voorts werpt hij zich op als de vertegenwoordiger van Ruslands 88 regio's en republieken. Dat is volgens hem het "echte Rusland', dat in een gespannen verhouding staat tot de regeerders in de hoofdstad.

Hoewel Sjachrai heeft gezegd voor en na de verkiezingen bereid te zijn tot samenwerking met Ruslands Keuze, is al gebleken dat de collegialiteit tussen beide facties binnen Jeltsins team grenzen kent. Presidentieel adviseur Michail Poltoranin zei deze week op een persconferentie dat het omstreden besluit om vijftien oppositiekranten te sluiten en perscensuur (die inmiddels is opgeheven) in te stellen, géén beslissing van Jeltsin was geweest. Het was premier Viktor Tjernomyrdin die al een week voor de oktoberrevolte (van het parlement) het initiatief had genomen voor een decreet over perscensuur, onthulde hij. Poltoranin, een uitgesproken hervormer, is kandidaat voor Gajdars partij. Tsjernomyrdin, een voormalige "apparatsjik', voor die van Sjachrai.

“Het ontbreekt de democratische partijen aan teamgeest”, zo heeft de voorzitter van Ruslands Keuze, de voormalige mensenrechtenactivist Sergej Kovaljov, deze week geconcludeerd. “In plaats daarvan worden ze beheerst door de persoonlijke ambities van hun leiders.”

Over die ambities is al iets bekend. Sjachrai, de belangrijkste adviseur van Jeltsin over juridische en regionale kwesties en naar verluidt ook toekomstig presidentskandidaat, zei gisteren dat hij voorzitter wil worden van de Staatsdoema, een van de kamers van het nieuwe parlement. Gajdar zelf houdt zich nog stil, maar zijn partij schuift hem naar voren als potentieel premier en daarna eventueel president.

Behalve Gajdar en Sjachrai hebben ook de hervormingsgezinde burgemeester van St. Petersburg, Anatoli Sobtsjak, en de radicale econoom Grigori Javlinksi hun eigen polieke groepen gevormd. Sobtsjak zou volgens hardnekkige geruchten voorzitter van de Staatsdoema willen worden, Javlinksi maakt er geen geheim van dat hij wil proberen Jeltsin op te volgen.

De president zelf intussen houdt zich stil. Hij spreekt geen voorkeur uit voor een partij. En ook of hij zal deelnemen aan de presidentsverkiezingen, die hij voor juni heeft aangekondigd, laat hij nog in het midden.