Gemeente Nijmegen vraagt artikel 12-status aan

NIJMEGEN, 27 OKT. De gemeente Nijmegen gaat de artikel 12-status aanvragen en zich onder financiële curatele van het Rijk stellen. Burgemeester en wethouders van de gemeente hebben dat gisteren besloten.

Nijmegen ziet geen kans meer de begroting van de stad op eigen kracht rond te krijgen. Het toekomstperspectief van de gemeente is zonder deze maatregel "onverkort somber', zo stellen B en W in hun voorstel aan de gemeenteraad, die eind november haar goedkeuring aan het besluit moet geven.

Volgens Nijmegen zijn er vier hoofdoorzaken voor de slechte financiële situatie van de stad. De gemeente moet veel te veel geld uitgeven aan bijstand, er zijn (mede daardoor) haast geen financiële reserves meer, er is een grote achterstand in het onderhoud van wegen en gebouwen (becijferd op 30 miljoen gulden) en er bestaat een knellende ruimte- en woningnood.

Al deze zaken heeft de gemeente vorig jaar al in een nota aan het Rijk op een rijtje gezet. Nijmegen vroeg daarin 200 miljoen gulden om uit de financiële problemen te komen. Het Rijk kwam met 8 miljoen gulden over de brug. Ruim onvoldoende, aldus B en W. De gemeente heeft voor de jaren 1991 tot en met 1994 al 40 miljoen bezuinigd op de eigen begroting, maar verwacht de komende jaren alsnog een structureel tekort van 10 miljoen.

De afgelopen maanden is overleg gevoerd met de provincie Gelderland (die toezichthouder op de gemeentefinanciën is) en de Inspectie Financiën Lagere Overheden (IFLO) die het toezicht houdt op alle gemeenten die de artikel 12-status (Financiële Verhoudingenswet 1984) hebben. In die tijd werd bekend dat het Rijk mogelijk in 1996 de uitkeringen aan de grote steden in Nederland zal verhogen. B en W van Nijmegen zeggen dat niet af te kunnen wachten. Ze denken dat de artikel 12-status een relatief korte periode kan duren.

Het gemeentebestuur beseft dat de eigen begroting door de IFLO streng tegen het licht zal worden gehouden en dat in de toch al geplaagde welzijnssector wederom klappen kunnen vallen. Bovendien zou de mogelijkheid bestaan dat het Rijk eist dat de inwoners van de gemeente meer belastingen betalen. Het zij zo, aldus de gemeente. Men kan eenvoudig “niet lijdzaam afwachten tot de toekomst een oplossing brengt”.

Dit jaar komen 24 gemeenten in aanmerking voor een aanvullende bijdrage uit het Gemeentefonds op basis van artikel 12. Daaronder zijn grote gemeenten als Amsterdam en Utrecht en "groeikernen' als Lelystad, Gouda en Purmerend. In 1993 keert het Rijk 347,9 miljoen uit aan aanvullende bijdragen voor artikel 12-gemeenten, waarvan 199 miljoen naar Amsterdam gaat. Volgend jaar zal dit bedrag toenemen tot ten minste 361,6 miljoen.

Een aanvraag voor een extra bijdrage uit het Gemeentefonds kan op basis van artikel 12 gehonoreerd worden als gemeeenten niet meer in staat zijn de "noodzakelijke behoeften' met het bestaande budget te dekken. Een inspecteur van de Inspectie Financiën Lagere Overheden controleert dan of het tekort niet te wijten is aan een eenmalige gebeurtenis, de gemeentelijke belastingen en heffingen op een redelijk peil zijn, een redelijk deel van de gemeentelijke reserves worden ingezet en de gemeente geen wanbeleid te verwijten is.

Met een artikel 12-status is het gemeenten niet toegestaan de inkomsten te verlagen of investeringen te doen die de uitgaven verhogen, op enkele uitzonderingen na, zoals kosten door rampen of uitgaven die voortvloeien uit de wet. Overtreding van de voorschriften kan verlaging of intrekking van de aanvullende bijdrage betekenen.