Commotie na klonen van menselijke embryo's

ROTTERDAM, 27 OKT. Het Vaticaan heeft het klonen van menselijke embryo's “pervers” genoemd. In de Osservatore Romano worden in reactie op het recent in de Verenigde Staten uitgevoerde eerste kloonexperiment alle regeringen opgeroepen het klonen van mensen wettelijk te verbieden.

Duitse politici hebben de EG opgeroepen het klonen van mensen in alle aangesloten landen te verbieden. In Duitsland is klonen al bij wet verboden. In Nederland staat het verbod in het wetsontwerp experimenten met embryo's, maar in afwachting van de behandeling binden de Nederlandse onderzoekers zich aan een moratorium voor het klonen. In de VS bestaat geen wettelijk verbod.

Onder politici en ethici is de opwinding over de stap die de Amerikaanse zogeheten IVF-onderzoekers (van "in vitro-fertilisatie') namen veel groter dan onder collega-onderzoekers die vooral naar de techniek kijken.

De laatste technische hindernis om menselijke embryo's te kunnen klonen werd twee jaar geleden al overwonnen, zegt Jerry Hall in het vrijdag verschijnende wetenschappelijke tijdschrift Science: “Het was duidelijk dat het een kwestie van tijd was totdat iemand het ging doen, en wij besloten dat het voor ons beter zou zijn als wij het op een open manier zouden doen en de ethische discussie gaande zouden houden.”

Bij zoogdieren is het klonen van embryo's al jaren volgens verschillende technieken mogelijk. In de techniek die het meest met de nu bij mensen uitgevoerde overeenkomt, werden embryo's van twee tot acht cellen na verwijdering van het eicelomhulsel (de zona pellucida) in een speciale oplossing gelegd, waarna ze zich uit elkaar laten trekken. De cellen van de zoogdieren werden dan teruggeplaatst in een leeggemaakte eicel. Door gebrek aan menselijke eicellen en ethische bezwaren tegen het gebruik ervan was deze techniek bij mensen onmogelijk. In 1991 toonden Hall en zijn collega Sandra Yee aan dat in plaats van een menselijke eicel ook een omhulsel van tamelijk eenvoudig gelatine-achtig materiaal, een kunstmatige zona pellucida, voldoet. In het kloon-experiment waarvan hij de resultaten op 13 oktober op een congres van de American Fertility Society presenteerde, kon Hall gesplitste tweecellige embryo's in een kunstmatige zona pellucida laten doorgroeien tot het ongeveer 32-cellig morulastadium van het embryo. In dat stadium is innesteling in de baarmoeder mogelijk. Hall toonde zich hoogst verbaasd dat zijn experiment in een glazen schaaltje tot een ethische discussie over massaproduktie van mensen heeft geleid. “Er is geen kind uit deze procedure geboren”, zei hij op een persconferentie.

Pag.4: Hall kon geen mens maken

Hall had zijn grootste embryo's wellicht kunnen terugplaatsen, maar hij had er geen toestemming voor van zijn ethische commissie, en tot een levend mens was het nooit gekomen. Hall en collega's gebruikten eicellen die door twee spermacellen waren bevrucht. Die cellen ontstaan soms in de natuur, maar ook bij in vitro bevruchtingen. Zulke eicellen worden niet teruggeplaatst. Iedere cel beschikt over drie in plaats van de gebruikelijk twee chromosomenpakketjes en in natuurlijke omstandigheden gaat zo'n vrucht vrijwel altijd door een miskraam verloren.

Halls grootste embryo's groeiden alleen uit een gesplitst tweecellig embryo. Gebruikte hij achtcellige embryo's, dan groeiden die na splitsing in twee of drie embryo's slechts tot het achtcellig stadium en stierven dan. Van een oneindige rij gelijke individuen is dus nog geen sprake. De beperking van de huidige techniek ligt dan ook in het kweekmedium dat veel meer groeistoffen moet verschaffen omdat het embryo de oorspronkelijke voedende eicel mist.

In de veeteelt worden ingewikkelder kweekmedia gebruikt die echter is sommige gevallen tot extra zware kalveren hebben geleid.

    • Wim Köhler