Timman laat Karpov op rand afgrond ontsnappen

JAKARTA, 26 OKT. De match om het FIDE-wereldkampioenschap dreigt voor Jan Timman als een nachtkaars uit te gaan. Ook wanneer hij goed speelt en met een natuurlijk stellingsgevoel zijn stukken naar superieure velden dirigeert, sneuvelt hij op de beslissende momenten onder de druk van een zwaarwegend Karpov-complex. De achttiende partij zette hij in Jakarta met zwart op verbluffend eenvoudige wijze opnieuw naar zijn hand. Toen het moment daar was om Karpov een por in de richting van de afgrond te geven, gaf Timman andermaal niet thuis. Geruisloos glipte de Rus weg naar remise. Bij een stand van 11,5-6,5 is hij nog slechts één punt verwijderd van de eindzege.

Uiteraard is Timman zelf de zwaarst gedupeerde van zijn weinig doortastende optreden, maar ook zijn secondanten kunnen langzamerhand niet meer met droge ogen naar de gemiste kansen kijken. Afgezien van de vijftiende en zestiende partij, toen hun baas zich zonder verzet liet aftroeven, hebben zij hem in de vier andere ontmoetingen in Jakarta prettige tot glad gewonnen stellingen zien bereiken. De oogst bedroeg uiteindelijk een schamele anderhalve punt. Samen met de vele riante kansen die hij in het Nederlandse deel van de tweekamp met gulle hand verspilde, is er inmiddels een unieke collectie ontstaan.

In de opening was er opnieuw geen vuiltje aan de lucht. Met een zwierige paardmanoeuvre nam zwart al op de tiende zet het initiatief over. Het dame-offer dat hij Karpov aanbood werd in de perskamer met enthousiasme begroet. De ware romantici kwamen al snel tot de conclusie dat hier zelfs sprake was van een verbeterde versie van het dame-offer waarmee de jonge Tal in 1958 ten koste van Bobotsov internationaal furore maakte. Karpov legde zich neer bij de taaie verdediging van enkele kwetsbare plekken in zijn opstelling. Ulf Andersson, de Zweedse secondant van Timman, die doorgaans pas over winstkansen begint te mijmeren wanneer de tegenstander het notatieformulier heeft getekend als teken van overgave, liet zich dit keer in een onbewaakt ogenblik ontvallen dat zwart zoveel strategische troeven had dat hij wel moest winnen.

Het was dezelfde Ulf Andersson die op het moment dat Karpov zijn zeventiende zet had uitgevoerd, met feilloze intuïtie het vervolg aangaf waarmee zwart groot voordeel kon afdwingen. Maar het was ook diezelfde Ulf Andersson die een fractie later zijn ogen niet kon geloven toen Timman zonder een moment van reflectie zijn kans liet lopen en een vervlakkende zet uitvoerde die alle voordeel achteloos weggaf.

Twee dagen heeft de Nederlander om zich te bezinnen hoe hij de schaakliefhebbers in Jakarta eindelijk met een overwinning kan belonen voor hun steun. Het is geen eenvoudige taak, zeker nu vanaf donderdag elke partij de laatste kan zijn.

Wit: Karpov; zwart: Timman

Achttiende matchpartij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. f2-f3 0-0 6. Lc1-e3 Pb8-d7 7. Dd1-d2 c7-c5 8. d4xc5. Dit keer geen 8. Ph3 zoals in de zestiende partij. 8...d6xc5 9. 0-0-0 Dd8-a5 10. Kc1-b1. In twee eerdere partijen werd hier nu 10...e6 gespeeld. Timmans zet is een sterker idee dat zonder omwegen het initiatief opeist. 10...Pc6-e5! 11. Lf1-e2? Karpov ziet terecht af van damewinst met 11.Pd5 Pxd5 (11...Dd8 12. Pxf6 of 11...Dxd2 12. Pxe7+ komen uiteraard niet in aanmerking) 12. Dxa5 Pxe3 13. Tc1 Pxf1 14. Txf1 Pxc4 15. De1. Pxb2 met uitstekende compensatie voor de geofferde dame. Een betere manier om het offer te weigeren was echter 11. Pd5 Pxd5 12. cxd5 Dxd2 13. Txd2 b6 en zwart staat slechts een fractie beter. 11...Pe5-c6! Natuurlijk. Het paard controleert d4, terwijl wit met zijn loper een normale ontwikkeling van zijn stukken in de weg is gaan staan. 12. Pc3-d5 Da5xd2 13. Td1xd2 b7-b6 14. Pd5xf6+ Lxf6. Zelfs 14...gxf6 om f5 door te zetten was niet zo'n gek idee. 15. f3-f4 Lf6-d4 16. Le3xd4 Pc6xd4 17. Pg1-f3.

17...Pd4xe2? Laat een kansrijke mogelijkheid onbenut. Na 17...Pe6! staat wit voor een uiterst onaangename taak. Bijvoorbeeld: 18.g3 Lb7 19. Ld3 Tad8 20. Lc2 Txd2 21. Pxd2 g5 of 21...Pd4 en zwart staat in hogere zin gewonnen. 18. Td2xe2 Lc8-b7 19. Th1-d1 Ta8-d8 20. Kb1-c2 f7-f6 21. Td1-d3 Lb7-c6 22. Kc2-c3 Td8xd3+ 23. Kc3xd3 Tf8-d8+ 24. Kd3-e3 Kg8-g7 25. g2-g4. Hier was 25. Td2 wel zo eenvoudig geweest. Nu krijgt zwart alsnog kansen. 25...Td8-d1 26. Te2-e1 Td1xe1+ 27. Pf3xe1 Lc6-d7 28. g4-g5 e7-e5 29. h2-h4 e5xf4+ 30. Ke3xf4 h7-h6 31. Pe1-d3 h6xg5 32. h4xg5 Kg7-f7 33. Pd3-f2 Ld7-e6 (?). Na 33...fxg5+ 34. Kxg5 Ke6 35. Kxg6 Lc6 vereist de weg naar remise van wit grote nauwkeurigheid. 34. b2-b3 Le6-c8 35. g5xf6 Kf7xf6 36. e4-e5+ Kf6-e7 37.P f2-e4 Lc8-f5 38. Pe4-c3 Ke7-e6. Remise.