Nederland steunde Israel; Olieboycot in 1973 gevolg van wapenleverantie

ROTTERDAM, 26 OKT. De olieboycot die Nederland trof in 1973 was een gevolg van Nederlandse wapenleveranties aan Israel tijdens de vierde Arabisch-Israelische oorlog.

H. Vredeling, minister van defensie in het kabinet-Den Uyl (1973-1977), bevestigde gisteravond in het televisieprogramma Nova dat Nederland eind 1973 wapenonderdelen aan Israel heeft geleverd. Het ging daarbij om onderdelen van Centuriontanks, van vrachtauto's en van geschut.

M. van der Stoel, destijds minister van buitenlandse zaken, was niet op de hoogte van wapenleveranties. Daarover is nooit enig politiek besluit genomen, zegt hij. Volgens Van der Stoel is er nooit in het kabinet over gesproken en is ook nooit een exportvergunning voor wapenleveranties aan Israel verleend. Als er toch wapens zijn geleverd, dan was dat “ongrondwettig”, meent Van der Stoel.

Vredeling gaf telefonisch commentaar aan Nova, die het bericht over de wapeneleveranties ontleende aan een onderzoek door medewerkers van de Universiteit van Amsterdam. Onderzocht zijn de achtergronden van het olie-embargo van twintig jaar geleden, en gesprekken met de toenmalige staatssecretaris van defensie, A. Stemerdink, en de toenmalige minister van oliezaken van Saoedi-Arabië, Sjeik Zaki Ahmed Yamani. Bij het archiefonderzoek zijn de dossiers van de ministeries van buitenlandse zaken en economische zaken doorgelicht.

Volgens Yamani beschikte de Saoedische regering destijds over aanwijzingen van inlichtingendiensten dat Nederland “wapens en vrijwilligers” beschikbaar stelde aan Israel. “Dat beschouwden wij als een politieke aanval op de Arabieren”, aldus Yamani, en dat was de reden dat Nederland in het olie-embargo werd betrokken.

Van der Stoel heeft altijd ontkend dat Nederland in het Arabisch-Israelisch conflict van de jaren zeventig meer heeft gedaan dan politieke steun verlenen aan Israel. In Nova zei hij gisteravond dat er wel overleg met de Verenigde Staten was geweest. De Amerikaanse regering vond dat massale steun voor Israel nodig was, omdat het land verwikkeld was in een twee-frontenoorlog: aanvallen vanuit Egypte en Syrië. Toch had hij het “persoonlijk niet nodig gevonden om te denken in termen van wapenleveranties door Nederland”.

Stemerdink zei in Nova dat er een politiek besluit was genomen om “alles te leveren dat nodig was”. Vredeling bevestigde dat telefonisch: “Dat klopt”. Het toenmalige lid van de Tweede Kamer A. van der Hek in Nova: “Als de Kamer dit had geweten, was Vredeling toen van het politieke toneel verdwenen.” Vredeling zegt in een reactie dat hij bewust op eigen houtje heeft geopereerd om niet het risico te lopen dat door het bekend worden van de leveranties de zaak zou worden geblokkeerd. “Israel werd bij wijze van spreken afgeslacht, het was een volstrekte noodsituatie. Ik had de joden één keer zien afdrijven, toen kon ik het niet voorkomen.”