In Bosnië is de eenheid weer hersteld

Met de benoeming, gisteren, van minister van buitenlandse zaken Haris Silajdzic tot premier van Bosnië heeft president Izetbegovic verder afstand genomen van het ideaal van de democratische multi-etnische samenleving onder een multi-etnisch bestuur.

Niet alleen is met de benoeming van de moslim Silajdzic gebroken met de traditie dat de regeringsleider van Bosnië een niet-moslim is, ook de etnische samenstelling van het staatspresidium van Bosnië is door de benoeming veranderd. De premier immers heeft ex officio zitting in dit collectieve orgaan; door Silajdzic' toetreding telt het nu vijf moslims, twee Izetbegovic-gezinde Serviërs en twee Izetbegovic-gezinde Kroaten.

Het staatspresidium is eerder deze maand al ingrijpend gewijzigd. Die wijziging was noodzakelijk nadat de drie Kroatische leden, onder wie de vorige premier, Mile Akmadzic, onder druk van de Bosnisch-Kroatische oorlogspartij uit het orgaan waren gestapt. Zij werden vervangen door twee Izetbegovic-gezinde Kroaten, de ex-journalist Stjepan Kljuic, die al eerder lid van het staatspresidium was, en Ivo Komsic, de leider van de Bosnische afdeling van de Kroatische Boerenpartij (in Kroatië een partij die tot de oppositie behoort). Bovendien moest een opvolger worden gezocht voor Fikret Abdic, de leider van de moslim-enclave Bihac, die zijn gebied eenzijdig tot autonome provincie heeft uitgeroepen en prompt uit het staatspresidium werd gegooid. Die opvolger werd gevonden in de persoon van de sociaal-democraat (ex-communist) Nijaz Durakovic.

Enerzijds wordt volgens waarnemers met al deze veranderingen de eenheid binnen het hoogste staatsorgaan van de republiek hersteld: het staat weer als één man achter president Izetbegovic, althans waar het de staatkundige toekomst van de republiek betreft. Anderzijds komen de wijzigingen volgens deze waarnemers neer op een verdere ondergraving van het etnisch-pluriforme gehalte van het staatspresidium, waarvan niet meer kan worden gesteld dat het de formele vooroorlogse etnische samenstelling van de bevolking vertegenwoordigt.

De grondwet is ten aanzien van de samenstelling van het staatspresidium al veel eerder geschonden, zo merkte gisteren de uitgestoten rebel Fikret Abdic nog eens fijntjes op in een "open brief' aan Izetbegovic, namelijk op het moment waarop Izetbegovic weigerde als voorzitter van het staatspresidium plaats te maken voor zijn plaatsvervanger. Volgens de grondwet rouleert het voorzitterschap elk jaar; al in 1992 had Izetbegovic zijn plaats als voorzitter moeten afstaan. Zijn weigering dat te doen, aldus Abdic in zijn "open brief', maakt Izetbegovic tot een "usurpator' van de macht en hem, Abdic, tot "de constitutionele en morele president van Bosnië-Herzegovina en van het moslim-volk'.

Het herstel van de eenheid binnen het staatspresidium door de benoeming van Silajdzic en van opvolgers voor de Kroatische "weglopers' en Abdic zal het vredesproces er niet makkelijker op maken. De welbespraakte Silajdzic, die arabistiek heeft gestudeerd aan de universiteit van Benghazi in Libië, geldt als een "radicaal' binnen het kamp van de moslims. Zijn eerste taak ligt echter niet op het terrein van het vredesoverleg maar heeft eerder te maken met het herstel van de eenheid binnen het kamp van de moslims. Silajdzic moet praktische stappen ondernemen om het gezag van Sarajevo te herstellen in Abdic' "autonome provincie West-Bosnië' en moet voorkomen dat ook andere regio's zich aan het centrale gezag onttrekken. Daartoe worden speciale ministeries opgericht die zich met de regio's Centraal-Bosnië, Bihac, Tuzla en Herzegovina gaan bezighouden.

Vooral de regio van Fikret Abdic wordt een probleem: Abdic heeft vorige week een afzonderlijke vrede gesloten met de Bosnische Kroaten en de Bosnische Serviërs en kan sindsdien rekenen op hulp van die twee oorlogspartijen in zijn pogingen zich Izetbegovic' leger van het lijf te houden. Izetbegovic gaf gisteren het Vijfde Legerkorps in Bihac opdracht tot “een groot offensief” tegen het laatste bolwerk van de moslim-rebel Abdic, de stad Velika Kladusa.

    • Peter Michielsen