Europa; Duitsland mikpunt in een verdeelde Europese Unie

Kort voordat de regeringsleiders van de Europese Gemeenschap eind deze week sober zullen vieren dat de Europese Unie daadwerkelijk kan worden opgericht, is het debat over de positie van Duitsland weer opgelaaid. Aanleiding zijn de pas verschenen memoires van Margaret Thatcher. De discussie die volgde geeft aan dat Europa de Duitse eenwording nog steeds niet helemaal heeft verwerkt.

In "Mijn jaren in Downing Street 10' geeft ex-premier Thatcher lucht aan haar teleurstelling over president François Mitterrand, die er niets voor voelde eind 1989 samen met haar de Duitse eenheid tegen te houden. Niet dat Mitterrand nu zo'n voorstander van het verenigde Duitsland was. Integendeel. Ook hij had geprobeerd de loop der geschiedenis wat om te leiden, maar hij kwam op tijd tot de ontdekking dat een blijvend verzet de Franse belangen niet zou dienen.

Gisteravond keek de Franse president tijdens een vraaggesprek voor de televisie als volgt terug op deze episode: “Indien mevrouw Thatcher, of iemand anders, met mij een exclusieve vriendschap probeerde, of probeert, aan te gaan die een verwoestend effect zou hebben op iets waaraan ik zo lang heb gewerkt - de bouw van Europa - dan zou ik natuurlijk mijn eigen lijn kiezen: vriendschap met Duitsland en de Europese Gemeenschap.”

Thatcher had overigens niet de illusie de Duitsers tot in lengte van dagen van hun eenheid te kunnen afhouden. “Ik geloof in zelfbeschikking; het Duitse volk had zijn wens eenduidig tot uitdrukking gebracht”, zo merkte ze op in een vraaggesprek met Der Spiegel. Het was alleen te vroeg. Europa was nog niet klaar voor het verenigde Duitsland.

Nu het ene Duitsland bestaat en zich manifesteert worden de oude vragen opnieuw gesteld. Hoe moet Duitsland zich laten gelden? Niet alleen op Europees maar ook op wereldniveau.

De plaats die Duitsland binnen de Europese Gemeenschap kan innemen benauwt niet alleen grote landen. De afgelopen weken blijkt vooral Nederland het er zwaar mee te hebben, wat alles te maken heeft met de inmiddels vrijwel verloren strijd om de toekomstige Europese centrale bank in Amsterdam te krijgen. Volgde de Nederlandse regering de Duitse eenwording indertijd al zeer kritisch met het eisen van garanties voor de grens met Polen, nu valt premier Lubbers Duitsland in een achterhoedegevecht op felle wijze aan. “Het is begonnen om een Europese centrale bank en niet om de uitbreiding van de Duitse Bundesbank”, hekelde Lubbers in Het Parool de Duitse opstelling dat de bank in Frankfurt thuishoort.

Een ijkpunt voor de ruimte die Duitsland op wereldniveau zou moeten krijgen is de kwestie van de permanente zetel in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties waarvoor Duitsland zich nadrukkelijk kandidaat heeft gesteld. “Het is nog te vroeg”, aldus Thatcher in Der Spiegel. Het is volgens haar ook niet nodig, omdat Frankrijk en Groot-Brittannië al in dit gremium zitting hebben. “Als volgende natie zou ongetwijfeld India moeten worden opgenomen, een democratie met meer dan 800 miljoen mensen”.

Opnieuw blijkt Frankrijk - en naar verluidt ook de huidige Britse regering - er anders over te denken. Na aanvankelijke bezwaren, weliswaar. Frankrijk is “vanzelfsprekend” voor uitbreiding van de Veiligheidsraad “die zowel rekening houdt met het toegenomen belang van Europa, als met de nieuwe rol die Duitsland op legitime wijze zou willen spelen”, zei premier Edouard Balladur in een vraaggesprek dat het afgelopen weekeinde in een aantal Europese kranten verscheen.

Hoe voorzichtig ook uitgedrukt, Balladurs woorden lijken steun voor de Duitse partner in te houden. Maar ze kunnen ook anders worden uitgelegd, namelijk als een buitengewoon pragmatische keuze. Het tegenhouden van Duitsland zou op den duur Frankrijks bijzondere positie in de Veiligheidsraad zelf op het spel kunnen zetten, want een echte herziening van de samenstelling van de Veiligheidsraad zou in dat geval wel eens eerder aan de orde kunnen komen dan Parijs lief is. Balladurs opmerking over het grotere internationale gewicht van Europa kan dan mogelijk nog minder gepast klinken dan nu - is de EG met de huidige twee permanente zetels al niet vorstelijk bedeeld?

Met Duitsland erbij in de Veiligheidsraad zullen de grote lidstaten van de Europese Unie - zoals de Europese Gemeenschap na de ratificeringen van het Verdrag van Maastricht officieel heet - bovendien hun volledige vrijheid behouden een eigen buitenlandse politiek te voeren, wat een verdeelde Unie aan het licht kan brengen.

Een volwaardige Europese Unie zou per definitie met één zetel in de Veiligheidsraad toe moeten kunnen. In de gemeenschappelijke buitenlandse politiek die daarvoor nodig is voorziet "Maastricht' echter bewust niet. Daarvoor was het kennelijk echt "te vroeg'

    • W.H. Weenink