"Bestuurder moet verleiden'

DEN HAAG, 26 OKT. De tegenwoordige bestuurder moet niet leiden maar vérleiden. Decreteren is definitief uit. Centrale sturing moet worden vervangen door het bevorderen van ontwikkelingen in een bepaalde richting. Dit stelde oud PvdA-politicus en huidig VARA-voorzitter M. van Dam gisteren tijdens de jaarlijkse Machiavelli-lezing in Den Haag.

Van Dam, een van de opstellers van het verkiezingsprogramma van de PvdA, ging in zijn toespraak uitvoerig in op de gevolgen van de individualisering voor de politiek. Volgens hem is in een versplinterde samenleving met burgers die steeds mondiger, zelfstandiger en onafhankelijker worden, de vraag hoe we iets willen bereiken minstens zo belangrijk als wat we willen bereiken. Van Dam: “Vroeger riep de Stem des Volks op tot de gemeenschappelijke strijd voor een klare schone dag. Nu gaat het erom het individu uit talloze keuzemogelijkheden zijn eigen weg te laten zoeken naar dat doel.”

Hij keerde zich tegen de mensen die denken dat individualisering nog is terug te draaien. Het is een autonoom proces, omdat de ontwikkeling van de technologie, één van de grote oorzaken van individualisering, een autonoom proces is, aldus Van Dam. “Heel veel mensen kunnen die gedachte niet verdragen, omdat je je tegen autonome processen niet kunt verzetten, zoals je je niet kunt verzetten tegen het feit dat de apen het mensdom hebben gebaard.”

De geïndividualiseerde samenleving leidt volgens hem tot nieuwe criteria voor de politiek. Vast staat voor hem dat het streven naar een herstel van verloren gegane waarden en normen “zinloos en reactionair” is. In zijn twaalf nieuwe critria zegt hij onder andere dat de overheid restrictief en selectief moet zijn in het hanteren van nieuwe ge- en verboden. Deze brengen de overheid namelijk maar in een guerilla met de burgers. In de moderne samenleving moet de overheid ervoor zorgen dat het beleid zoveel mogelijk wordt uitgevoerd en gecontroleerd. Vandaar dat Van Dam ook de voorkeur geeft aan convenanten boven wettelijke regelingen.

Voorts moet de overheid selectiever zijn in de keuze van collectieve doelen, en die meer aan de markt overlaten. Hij pleitte verder voor het individualiseren van de uitkeringen. De organisatie van de solidariteit zou de overheid moeten beperken door het garanderen van basisvoorzieningen voor ieder individu en het garanderen van toegang voor iedereen tot de aanvullende voorzieningen. In het ontwerp PvdA-programma is van een dergelijk basisstelsel voor de sociale zekerheid afgezien.

Voor zijn gehoor van overheidsvoorlichters die in 1987 de Stichting Machiavelli hebben opgericht, zei Van Dam dat communicatie een veel belangrijker instrument is dan wetgeving of het geven van subsidies. Hij vond dan ook dat de gehele overheidsvorlichting onder de directe verantwoordelijkheid van de minister-president moet worden gebracht.