Air France

STAKEND GRONDPERSONEEL op de startbaan, charges van de oproerpolitie en chaos in het luchtverkeer vormen de achtergrond voor de pijnlijke ommezwaai van de Franse regering in het Air France-conflict. Het saneringsplan voor het verliesgevende staatsbedrijf is ingetrokken, de aangekondigde ontslagen zijn opgeschort, de verantwoordelijke bestuurder Bernard Attali is de laan uitgestuurd. De vakbonden hebben triomfantelijk verklaard dat ze de overheid op de knieën hebben gekregen en zinnen op meer.

Frankrijk 1993. Oude zekerheden in de Franse politiek zijn weggevallen: nu de positie van Duitsland in Europa is verschoven, krijgt de Frans-Duitse as een andere gewichtsverdeling. De economische traditie van gecentraliseerde overheidssturing is uitgehold door de open Europese markt en de verschuivingen in de internationale concurrentieverhoudingen. Zoals andere Europese landen gaat Frankrijk gebukt onder een recessie, waarbij de last van de welvaartsstaat en hoge arbeidskosten bijdragen aan de instandhouding van onaanvaardbaar hoge werkloosheid.

De Franse regering zoekt vertwijfeld naar een samenhangend antwoord op deze politieke en economische uitdagingen. Het resultaat van een half jaar conservatief bewind in Parijs is niet bemoedigend: Frankrijk verschanst zich achter een protectionistische "Maginot-linie'. In de GATT-onderhandelingen heeft Parijs zich de gevangene gemaakt van de boerenlobby, zodat een hoogst welkome impuls voor de wereldhandel dreigt te worden opgeofferd aan de bescherming van een financieel onhoudbaar Europees landbouwstelsel. Gelukkig kruipen Franse industriëlen eindelijk uit hun schulp en onderstrepen ze dat Frankrijk met een GATT-akkoord meer heeft te winnen dan te verliezen. Anderzijds heeft de recente actie voor voortgezette staatssubsidiëring van de Franse cultuur en filmindustrie een nogal provinciaalse smaak.

DE TOETS voor de economische gezindheid van de regering-Balladur is het economische en monetaire beleid. Deze zomer was Frankrijk gedwongen de koppeling van de franc aan de D-mark los te laten, al werd dat gecamoufleerd door het besluit om de bandbreedte voor koersschommelingen in het Europese Monetaire Stelsel te verruimen. De beschuldiging in Franse kring dat Angelsaksische speculanten het op de franc hadden gemunt, getuigde van weinig economisch inzicht. Duitse inflatiebestrijding en Franse werkloosheidsbestrijding bleken onverenigbaar.

Frankrijk telt een groot aantal staatsbedrijven, waarvan een aantal met vernuftige constructies op de been wordt gehouden. In een enkel geval gaat dat rechtstreeks: begin deze maand kreeg het elektronica-concern Bull een nieuwe financiële injectie (sinds 1982 heeft Bull inmiddels dertig miljard franc aan overheidssteun ontvangen). Uitstel van de saneringen bij Air France vertaalt zich in grotere tekorten die de regering moet bijpassen.

PREMIER BALLADUR steunt op een ruime parlementaire meerderheid en geniet een grote maar fragiele populariteit. In de gecompliceerde Franse verhoudingen moet hij voortdurend laveren tussen twee politieke grootheden: aan de ene kant de socialistische president Mitterrand en aan de andere kant Jacques Chirac, leider van de neo-gaullisten en beoogd presidentskandidaat van rechts. In die constellatie staat Balladur voor de taak de economische sanering ter hand te nemen. Dat vraagt om een duidelijk beleid en is niet gediend met verwarring. De manier waarop in de affaire-Air France rechtsomkeert is gemaakt, versterkt de roep om bescherming tegen grotere marktwerking. Het stelt het moment van de aanpassingen alleen maar uit.