Werk van fotografe Eve Arnold op de veiling in Londen; Menswaardige opnamen

Kijkdagen in Londen van 31/10 t/m 4/11, 8.45-18 u, zo. 11-16 u. Veiling 4/11, 18 u, Montpellier Street, Knightsbridge, London SW7 1HH, tel. 071-5849161.

ROTTERDAM, 23 OKT. Niemand weet waarom, maar de Amerikaanse fotografe Eve Arnold laat binnenkort zo'n 150 foto's uit eigen bezit veilen. Arnold is niet de eerste de beste en zo'n omvangrijke veiling met werk van een levende fotograaf is uitzonderlijk. Ze werkte als een vrouwelijke pionier bij het selecte Magnum-collectief, kreeg opdrachten van de toen toonaangevende "kijk-tijdschriften' Life, Look, Vogue en Paris Match, reisde de wereld rond voor reportages uit Afghanistan, India en Zuid-Afrika en ontmoette dankzij haar reputatie als portrettiste "the happy few' op het gebied van film, dans en politiek. Die betrapte ze in tegenstelling tot bijvoorbeeld Annie Leibovitch in een huis-tuin-en-keuken pose: een ijzige Joan Crawford in step-in bijvoorbeeld meet zich in een huiskamer een tuttige blouse aan en de Franse politicus André Malraux, blijkbaar door kiespijn gekweld, houdt met zijn vinger stevig maar vergeefs een zenuw in bedwang. Margaret Thatcher liet zich door Arnold vóór haar premierschap alvast vereeuwigen naast de manshoge kop van Winston Churchill, met wie ze nu als een van de meest invloedrijke, 20ste-eeuwse Britse politici maar al te graag in één adem wordt genoemd. Liever kijk ik naar dat Chinese meisje in Mongolië dat haar schimmel heeft geleerd voor dood in het gras te liggen, zodat ze achter het beest dekking kan zoeken; een training (1979) voor als de Russen komen.

Arnold heeft meer dan veertig foto-jaren achter de rug en haar werk maakt deel uit van museumcollecties in Europa en Amerika. De te veilen foto's - met geschatte prijzen tussen de 450 en 3000 dollar - hangen eerst op kijkdagen in San Francisco en Los Angeles voordat ze op 4 november bij Bonhams in Londen onder de hamer komen. Bonhams' catalogus met 136 afbeeldingen laat, behalve sterren als Marlene Dietrich, Rex Harrison, Andy Warhol en Marilyn Monroe, ook onbekenden zien die ergens op de wereld Arnolds pad kruisten. Zoals het frontale portret van een gepensioneerde Chinese arbeidster tegen een diepzwart fond. Ze heeft zo'n lief, rimpelig gezicht dat men zichzelf - later weliswaar - diezelfde weldadige mildheid toewenst.

Andere opnamen reizen al jaren in menigeens geheugen mee. Malcolm X en-profil bijvoorbeeld, waarbij niet diens zelfverzekerde blik of burgermanshoedje, maar vooral de ring met sikkel en ster in het oog springt. Toch vraag je je bij het merendeel van de platen af waarom ze niet duidelijker in de hersenen zijn achtergebleven: het straatbeeld van die drie Afghaanse, in geplooide sluiers gehulde vrouwen, op weg naar het graf van hun echtgenoot, is zo elegant en onwerkelijk mooi belicht dat het tussen klassieke schilderijen op een eregalerij niet zou misstaan.

Achterin geeft de catalogus nog een serie foto's van Marilyn Monroe, met wie Arnold in de loop van tien jaar zes fotosessies meemaakte: Marilyn als schoolmeisje pseudo-schaamtevol in bikini; Marilyn - meer of minder gekleed - in een argeloze, een melancholische, een onstuimige, een hulpeloze, een tevreden en een afwezige stemming, vrijend met Clark Cable op de set, dansend met Arthur Miller, die toen nog dacht dat hij haar kon helpen; en een van de laatste opnamen, in kleur in de catalogus afgedrukt, van een verdrietige Marilyn in een witte jurk met rode kersjes, leunend tegen een houten wand in een van de sluimerende bundels avondlicht die die dag nog naar binnen durfde te vallen.

Ja, Marilyn was een dankbaar onderwerp, daar kan menige fotograaf die zijn snapshots op de boekenmarkt dumpte, over meepraten. Maar Eve Arnold laat zien dat ook zij die het niet "gemaakt' hadden, zoals die troosteloze hoer aan een bar in Havana, zonder pathetisch effectbejag op eenzelfde menswaardige en ontroerende opname konden rekenen.