Rauw tv-drama over rechtsradicalisme

HILVERSUM, 25 OKT. De rechtsradicale beweging in Nederland is betrekkelijk kleinschalig, gedraagt zich amateuristisch, vertoont anarchistische trekken en is veel minder georganiseerd dan in Duitsland of in België. Desondanks moeten de media de “georganiseerde rechtsigheid” niet langer als iets geïsoleerds blijven behandelen. Dat zegt Lejo Schenk, eindredacteur bij de IKON (interkerkelijke omroep Nederland) naar aanleiding van de Duits-Nederlands-Oostenrijks-Zwitserse dramaserie "De bom tikt' over rechtsextremisten in Duitsland, Nederland, België en Frankrijk en over hun ondelinge banden.

Volgens de IKON is deze grotendeels Duitse televisieproduktie waarvan in Nederland alle middelbare scholieren op de hoogte worden gebracht, een door en door geresearched, realistisch drama. “Realistischer dan de makers lief is. Kon het script in eerste instantie hier en daar nogal wat dik aangezet lijken, tijdens de produktie werden de makers”, aldus de IKON, “herhaaldelijk, vooral sinds de Duitse herfst van '92, rechts ingehaald door de werkelijkheid.”

Met gevolg dat regisseur Thorsten Näter uit Hamburg er een echt "familiaal drama' van heeft gemaakt, zegt Schenk. “Juist daardoor zal een film als deze veel meer effect hebben dan een documentaire, vooral omdat psychologische dilemma's die bij daders en slachtoffers van rechtsradicalisme leven in zo'n dramafilm beter gevisualiseerd kunnen worden.”

Op de vraag of een vergelijking te maken valt met de vele delen tellende Amerikaanse televisieserie Holocaust die in 1979 in Duitsland en in Nederland werd vertoond en later op de Duitse tv nog eens uitgebreid is herhaald omdat de serie een positieve aanzet had gegeven tot de collectieve verwerking van het oorlogsverleden, zeggen Schenk en zijn Duitse collega Jochen Schmidt dat er overeenkomsten in methodiek zijn. Schenk noemt "De bom tikt' echter minder gepolijst, minder geromantiseerd en veel rauwer dan de Holocaustfilm die vijftien jaar geleden zoveel beroering veroorzaakte.

Voor het meedoen aan de film over het huidige rechtsradicalisme die in Nederland op 28 oktober en op 4, 11 en 18 november wordt uitgezonden, was voor de IKON vooral van belang dat niet de indruk zou worden gewekt dat het om een typisch Duits probleem gaat. Belangrijk is volgens Schenk en onderzoeker Marieke Sjerps die de Nederlandse rechtsradicale "scene' heeft verkend, dat rechtsextremistische jongeren nauwe contacten hebben met en goeddeels aan de hand lopen van bestaande politieke partijen. Vandaar ook dat zij stellen en zulks ook in de film duidelijk wordt gemaakt dat racistische en andere rellen vrijwel nooit spontaan ontstaan, maar bijna altijd, vooral in Duitsland, van hogerhand "georkestreerd' zijn.

Rechtsradicalen aldus Sjerps en Schenk, zijn gemakkelijk tot gewelddadigheden te brengen en hebben niet alleen afkeer van vluchtelingen, asielzoekers en buitenlandse werknemers vooral als die van buiten Europa of uit Oost-Europa komen, maar ook van homoseksuelen, linksen en antifascisten. En ook van uitkeringstrekkers, “terwijl ze dat zelf vaak zijn”, aldus Sjerps. Wat rechtsradicale jongeren in Nederland betreft is volgens Schenk en Sjerps niet gebleken dat die ook antisemitisch zouden zijn.

Bij de IKON bestaat de verwachting dat het vierdelige programma dat binnenkort ook op de Duitse, Zwitserse en Oostenrijkse televisie te zien zal zijn, veel beroering zal wekken. Of speciale nazorg wordt georganiseerd staat nog niet vast. Volgens Lejo Schenk zou het “eigenlijk beter zijn als de kijkers hun emoties over racisme en rechtsradicalisme in eigen kring bespreken en verwerken” in plaats van daarmee bij deskundigen aan te kloppen.

    • Frits Groeneveld