Universiteiten slaan alarm over nieuwe aanslagen op budget

UTRECHT, 23 OKT. Het rommelt weer aan de Nederlandse universiteiten. In wat misschien zijn laatste jaar is als bewindsman confronteert minister Ritzen hen met een nieuwe reeks van bezuinigingen die, bij elkaar opgeteld, hier en daar herinneringen oproepen aan de grote krimp-operaties van zijn voorganger Deetman. In een brief aan de Tweede Kamer spreekt de vereniging van universiteiten VSNU van een “grote aanslag”.

“Het gáát maar door”, klaagt collegevoorzitter drs. J.G.F. Veldhuis van de Utrechtse Universiteit. “Er wordt in de begroting net gedaan of de universiteiten erop vooruitgaan, terwijl het budget al jaren daalt.” Bij nadere berekening bevatten Ritzens ramingen voor de komende jaren, volgens een ambtelijke notitie van de Utrechtse Universiteit, “bezuinigingen tot een omvang die reeds jaren niet meer is voorgekomen”. Utrecht houdt er rekening mee in 1995 tien miljoen minder te kunnen besteden dan was verwacht.

De VSNU heeft berekend dat Ritzen in 1994 in totaal 121,5 miljoen gulden bezuinigt op het wetenschappelijk onderwijs. De afgelopen vier jaar heeft Ritzen volgens cijfers van de VSNU 200 miljoen gulden bezuinigd op de universiteiten en is het bedrag dat een universiteit per student ontvangt van het ministerie gedaald van 8.200 gulden in 1986 tot 6.400 vorig jaar. Veldhuis: “We zijn allang door de bodem gezakt. Het is de hoogste tijd, hoe gek dat ook mag klinken, om weer eens flink te investeren in onderwijs en onderzoek.”

Dr. S. Noorda, lid van het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam, is dat met Veldhuis eens. “De universiteiten krijgen steeds meer taken en tegelijkertijd steeds minder geld.” De Amsterdamse universiteit verwacht in het lopende jaar een tegenvaller van zes tot zeven miljoen gulden, voor een belangrijk deel door hogere uitgaven aan wachtgelden - sinds twee jaar moeten de universiteiten die zelf betalen. Noorda: “Door de recessie zijn veel assistenten-in-opleiding, voor het eerst ook die in bèta-richtingen, een jaar werkloos. Elke aio betaal je nu dus een jaar extra.”

Wat de universiteiten extra stoort in de huidige bezuinigingen van Ritzen, is het versluierende karakter ervan. Ritzen bedient zich van de "kaasschaaf'-methode om waar het nog kan op het budget te beknibbelen: zo krijgen de universiteiten, evenals de andere onderwijssectoren, geen inflatiecorrectie uitgekeerd (22 miljoen) en moeten ze een "efficiencykorting' opbrengen van 11 miljoen. Voor 1994 onttrekt Ritzen bovendien miljoenen aan de landelijke reserve die is ontstaan doordat meer collegegeld werd geïnd dan verwacht. Een "greep in de kas' die deels wordt gebruikt om de bezuinigingen op de universiteiten op te vangen, maar waar deze niettemin verontwaardigd over zijn: zij vinden dat het geld had moeten worden gebruikt om specifieke investeringen aan de universiteiten te doen.

“Ik ben daar bitter over”, zegt de Utrechtse collegevoorzitter Veldhuis. Hij gaat er prat op dat de Utrechtse universiteit zich eind jaren tachtig door harde ingrepen uit een diep financieel dal wist te bevrijden. “We hebben toen overal gruwelijk het mes ingezet.” Het centrale bestuursapparaat van de universiteit werd ingekrompen van ongeveer 700 tot 250 ambtenaren. De faculteiten werden rechtstreeks verantwoordelijk gemaakt voor hun bedrijfsvoering. Eind jaren tachtig was het resultaat zichtbaar: het universitaire tekort van 30 tot 40 miljoen was ingelopen.

Binnen de universiteit, verwacht Veldhuis, zal “een gigantische politieke druk ontstaan” om de aanslag uit Zoetermeer op te vangen uit de prille financiële reserves van de universiteit. “De rest zal moeten worden opgebracht uit een selectieve korting op faculteiten en diensten.” Die komt dan bovenop de algemene korting van drie procent in 1995 die het college eerder afkondigde voor alle onderdelen van de universiteit.

In Amsterdam komt het college van bestuur volgende week met een voorstel om de verdeling van het budget over de faculteiten anders te regelen. Faculteiten krijgen voor vier jaar een vast budget, dat binnen bepaalde grenzen kan worden bijgesteld.

Op faculteitsniveau wordt inmiddels de alarmklok geluid. Sommige faculteiten, zoals economie en letteren, verkeren al in problemen, omdat ze worden geconfronteerd met een sterk dalende studentenbelangstelling. Aan de Rotterdamse Erasmus-Universiteit bereidt de economische faculteit, waar de studentenaantallen daalden van ongeveer veertienhonderd vier jaar geleden tot zo'n elfhonderd nu, een ingrijpende reorganisatie voor die het verlies van zo'n zestig volledige arbeidsplaatsen kan betekenen. De faculteit wil de 31 vakgroepen samenvoegen tot minder dan tien grote eenheden.

Aan de Rijksuniversiteit Leiden worden met name de faculteiten geneeskunde en wis- en natuurkunde getroffen door bezuinigingen. Wis- en natuurkunde moet dit jaar 3,5 miljoen en volgend jaar vier miljoen afstaan. Volgende week bespreekt de faculteitsraad een "strategisch beleidsplan' van het bestuur over de toekomst van de faculteit.

    • Sjoerd de Jong