Na de HBS-B en een Nijenrode-studie trad W. Kok ...

Na de HBS-B en een Nijenrode-studie trad W. Kok (55) in dienst van de Bouwbond van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV). Daarna was hij achtereenvolgens secretaris, vice-voorzitter en voorzitter van het NVV. Na de fusie van NVV en NKV werd hij de eerste FNV-voorzitter. In 1986 werd Kok gekozen tot Tweede-Kamerlid voor de PvdA. Vervolgens was hij fractievoorzitter van deze partij tot zijn benoeming tot minister van financiën. In die hoedanigheid maakte Kok (gehuwd, één dochter, twee zoons) deze week een reis naar Oost-Azië.

Vrijdag 15 oktober

Vandaag vroeg uit de veren. Opstaan om half zeven is op doordeweekse dagen vrij normaal, maar de donderdagnacht is doorgaans aan de wat korte kant. Ook nu weer. Ik was gisteravond nog tot half twaalf in de Kamer voor de behandeling van twee wetsontwerpen over het witten van zwart geld. Daarna lag de voorbereiding van de ministerraad van vandaag op mij te wachten. Veel leeswerk en een paar lastige onderwerpen.

Een snel ontbijt met Rita en dan op weg naar Den Haag. In de auto een aantal spoedeisende ambtelijke nota's afgedaan. Om half negen even voorpraten met Ruud Lubbers, zodat we elkaar straks in de raad op gevoelige punten niet voor verrassingen plaatsen. We hebben doorgaans weinig woorden nodig. Een half uur later vergadert het kabinet.

De sfeer in het kabinet is ook deze keer weer ontspannen en collegiaal. Als ik terugkijk op de afgelopen vier jaar, dan is het toch markant dat, ondanks politieke fricties en soms tegenstellingen, de onderlinge verhoudingen in het algemeen zo goed zijn gebleven. Na de raad om zes uur via de onvermijdelijke camera's en microfoons op het Binnenhof terug naar mijn departement.

Ministerstaf: terugkoppeling van het besprokene in het kabinet en de onderwerpen doornemen die de komende dagen de aandacht vragen, mede in verband met mijn vertrek morgenavond naar het buitenland. Het loopt toch wat uit. Als we om half acht stoppen realiseer ik mij weer eens hoe groot het incasseringsvermogen van mijn medewerkers is. Aanslagen op "vrije tijd' buiten de normale kantooruren worden door het hele Financiën-apparaat heen vrij kritiekloos geaccepteerd. De borrelpraat over de afstandelijkheid van ambtenaren is ver bezijden de waarheid.

Dan snel wat gegeten en naar huis. Even bijpraten met Rita, maar de telefoon staat niet stil. Een paar Kamerleden, Frans Molenaar om ons een goede reis naar Japan te wensen en Johan Stekelenburg om weer eens wat bij te praten over het overleg met de werkgevers over lonen en werkgelegenheid in 1994. Nog even geluisterd naar het praatje van de minister-president om te zien of Ruud en ik vandaag dezelfde vergadering van de ministerraad hebben bijgewoond.

Net voor twaalven naar bed, niet gek.

Zaterdag

Toch maar niet te lang in bed blijven liggen, want dit wordt een drukke dag. Vanavond is het vertrek naar Japan, dus de beruchte loodgieterstassen moeten voor die tijd leeg. Felix Rottenberg belt mij vanuit de Vogezen op de terugweg van een weekje Frankrijk en we bespreken samen de kleuren van de regenboog. Tussendoor zijn er ook sociale contacten. Met Rita naar mijn moeder in Uithoorn. Ze wordt morgen 80 jaar. Die zijn haar nog niet aan te zien. Zestien rode rozen - voor elk lustrum één - en vier gele. Voor een zonnige toekomst.

Dan door naar de Bijlmer. Rita's moeder wordt verzorgd in een bejaardenoord. Parkinson heeft haar in de greep. Ze gaat achteruit, maar wat blijft ze dapper.

Voor de kinderen is er de telefoon om nog even afscheid te nemen. André logeert dit weekend bij Carla en Ronald. Zijn zuster is een soort plaatsvervangende moeder als wij er niet zijn. Zijn stem is donkerbruin, dan voelt hij zich op zijn gemak. Gelukkig.

In het vliegtuig wagen Rita en ik ons aan een eerste experiment met een Japanse maaltijd en - vooral - het eten met stokjes. Gelukkig is er kleefrijst. Na de maaltijd gaat iedereen onder zeil.

Zondag

Dat was echt een hazeslaapje. Om 4 uur staat de stewardess weer even stralend voor me als drie uur geleden. Tijd voor het ontbijt. Ik laat de gebakken vis nu toch maar even aan mij voorbijgaan. De mappen met informatie over de gespreksonderwerpen en de gesprekspartners lachen mij toe. Goed geordend en leerzaam. Zo suizebollen we richting Narita, de luchthaven van Tokio. Aankomst half zeven in de ochtend Nederlandse tijd. Maar hier is het ineens acht uur later, half drie in de middag dus. Zo krijg je je dagboek gauw vol.

Onze delegatie wordt op Narita ontvangen door ambassadeur Van den Berg en de "man van Financiën' op de ambassade, Hilbers. In voor Japanse begrippen recordsnelheid naar het hotel. Gevoel voor decorum heeft men wel bij Okura. Ik zie bij onze aankomst nog net een rode loper uitrollen en vóór de Japanse en Nederlandse vlag gaan we op de foto met de manager.

Om zes uur komen we nog even samen in de ambtswoning van de ambassadeur, aan de voet van Tokyo Tower. Aanwezig zijn naast Rita ook Henk Brouwer, mijn thesaurier-generaal, één van zijn medewerksters, Laura van Geest, en Raymond Salet, mijn voorlichter. Vanuit de ambassade een flink aantal diplomaten en enkele echtgenotes. Allervriendelijkste en behulpzame mensen. Het programma wordt grondig doorgenomen. Niets wordt hier aan het toeval overgelaten, dat is wel duidelijk. Terug in het hotel nog gauw een kleine pizza.

De schrik over de fenomenale prijzen hier gaat vergezeld van enthousiasme over de aanblik van in feestkledij gestoken Japanse bruiloftsgasten, die maar voortdurend naar elkaar staan te buigen. De dames in schitterende kimono's. Slaperig van de jet lag naar de hotelkamer. Daar staat ook een fax. Dat belooft wat...

Maandag

Het tijdsverschil is merkbaar. Ik ben klaar wakker. Het is 5 uur in de ochtend. Ben maar opgestaan en aan mijn dagboek gaan schrijven. Rita gaat vandaag vroeg op stap met de dames Van den Berg en Hilbers. Ik werk nog wat aan een drietal speeches die ik hier in Tokio moet houden.

Het eerste officiële bezoek is aan de voorzitter van het Hogerhuis. Japan heeft net als Nederland een Tweede èn Eerste Kamer. De heer Hara vertelt mij over de wijzigingen van het kiesstelsel die nu in het parlement worden behandeld. Dat wordt een hard politiek gevecht. Het tweede onderwerp is de slechte economische situatie in Japan, de noodzaak van sommige bedrijven om mensen te ontslaan en de spanningen die dat oproept met de traditie hier dat werknemers in grotere bedrijven de levenslange zekerheid hadden van een arbeidsplaats. Meer flexibiliteit en deregulering. Het lijkt wel of je in Nederland bent, deze trefwoorden hoor je ook hier om de haverklap.

Later op de dag uitgebreide gesprekken op het Japanse Research Instituut en met mensen uit het bedrijfsleven. Aan het begin van de avond ben ik even op het jaarlijkse partijtje van de ABN-AMRO-bank voor Japanse en Nederlandse relaties, de "haring en jenever-party' (Hollandser kan het niet). Het is verheugend om te zien hoeveel Japanse zakenlieden uiting geven aan hun goede ervaringen met resp. levendige belangstelling voor Nederland als land van vestiging voor industrie en dienstverlening. We besluiten de avond in kleine kring met een voortreffelijke tempura-maaltijd.

Rita had vandaag een drukker programma dan ik. Ze was onder de indruk van de doelmatigheid van het metrostelsel en had leuke contacten met een moderne jonge weefster en een traditionele kimono-maker.

Dinsdag

Sinds augustus is het voorzitterschap van het Lagerhuis overgegaan van de LDP naar mevrouw Doi (Socialistische Partij). Over haar verkiezing als parlementsvoorzitter is nogal wat te doen geweest. Zou zij daarom de onafhankelijkheid die in deze functie nodig is zo sterk benadrukken? We spreken over de rol van de vrouw in de Japanse politiek. Enige jaloezie ten opzichte van Nederland kan zij niet onderdrukken als ik het aantal vrouwelijke Kamerleden noem. De Japanse Tweede Kamer telt 14 vrouwen op een totaal van over de 500 leden.

Elders in het Kamergebouw vergadert de bijzondere commissie over de voorgestelde wijzigingen van het kiesstelsel. Op uitnodiging van de voorzitter worden we in de zaal toegelaten, welkom geheten en begroet met een applaus dat me in het Nederlandse parlement niet snel ten deel zal vallen.

Aan de lunch spreek ik een twintigtal leiders van financiële instellingen toe: Japanse banken en verzekeringsmaatschappijen. Het valt me op hoezeer men in Europa geïnteresseerd is en die interesse paart aan een fikse kennis van zaken over Nederland. Standaardvraag: hoe kan het toch zijn dat jullie als enig land in Europa de Duitse mark zo goed kunnen bijbenen? Die koppeling en de kracht van onze gulden dwingt hier respect af.

De president van de Centrale Bank is ziek. Zijn plaatsvervanger onderhoudt ons. Het GATT-overleg wordt belangrijk gevonden, maar of Japan het aan zal durven met een eigen initiatief te komen is zeer de vraag. De liberalisering van de rijstmarkt ligt hier politiek zeer gevoelig. Het lijkt erop dat alleen zware druk van buitenaf (d.w.z. van Amerika en Europa samen, maar dan moeten die het wel eerst eens zijn) hen er te zijner tijd toe kan brengen overstag te gaan.

Minister Fujii van financiën is ontspannen, onderhoudend en informatief. Er zit een belastinghervorming in het nieuwe begrotingsjaar (april 1994) aan te komen. Verlaging van de inkomensbelasting dus en later in de tijd een hogere BTW. Voor dat laatste is ruimte, want het tarief is nu 3 procent. Op die manier denkt men de binnenlandse bestedingen voldoende te stimuleren om tegen medio volgend jaar echt weer op een aantrekkende economie te kunnen rekenen. Dat zal beter lukken als de yen wat gaat inleveren ten opzichte van de dollar.

De Nederlandse bedrijven in Japan doen manmoedig hun best om hier de voet wat steviger tussen de deur te krijgen. Eenvoudig is dat niet. Managers leggen mij uit waarom. De Japanners hebben hun verdediging goed georganiseerd. Gelukkig zijn er ook lichtpunten. Rita komt thuis met positieve ervaringen op een heel ander terrein: de geïntegreerde huisvesting en verzorging van geestelijk en lichamelijk gehandicapten.

Woensdag 20 oktober

Mijn programma draait nu op volle toeren. Vice-premier Hata is tevens minister van buitenlandse zaken. Veel tijd heeft hij niet. Het dumpen van radio-actief afval door Rusland houdt hem vanzelfsprekend druk bezig. Er zijn kritische vragen in het parlement. De burgers zijn verontwaardigd en ongerust. Jeltsin had nog wel zo'n aardige indruk achtergelaten, vorige week. Oplossingsgericht als de Japanners zijn heeft men de Russen nu aangeboden technische assistentie te verlenen bij het "veiliger' verpakken en opbergen van het gevaarlijke spul.

Even krijg ik de indruk dat de collega tijdens het gesprek zijn postmap zit af te werken. Hij zit aantekeningen te maken in stukken die hem zijn aangereikt. Ik blijk mij te vergissen. Minister Hata schrijft zelf de karakters op de eerste pagina van een boekje dat hij mij zal aanbieden. Een citaat van Confucius over continuïteit en vernieuwing. Van toepassing op het ontwerp-verkiezingsprogramma van mijn partij.

Ook deze dag zijn er contacten met het bedrijfsleven. Nederlanders in Japan, een toespraak voor de Kamer van Koophandel, grote Japanse investeerders in ons land. Nederland staat er qua investeringsklimaat, arbeidsverhoudingen en internationale georiënteerdheid bij de grote Japanse bedrijven goed op. Een goed tegenwicht tegen al die klagerigheid thuis.

Tijd om in gesprek te gaan met het aanstormend talent op de Keio Universiteit. De losse, ontspannen atmosfeer op de campus komt weldadig over vergeleken bij het overgeorganiseerde, wat krampachtig aandoende "oude' Japan. Er zijn opvallend veel meisjes in de sobere collegezaal. Mijn korte inleiding over het hedendaagse Europa en onze kijk op de toekomst roept veel vragen op. Stuk voor stuk "to the point'. Worden straks ook de landen van Midden- en Oost-Europa lid van de EG? Wat is de toekomst van de NAVO? Wordt Turkije buiten de EG gehouden? Komt er ècht een Europese veiligheidspolitiek? Wat is de toekomst van China? Krijgen de boeren in Europa niet te veel subsidie en komt er een GATT-akkoord?

Met een gevoel van teleurstelling komen we samen tot de conclusie dat de vijf kwartier er op zit. We zouden langer willen doorpraten, maar het gesprek met premier Hosokawa heeft natuurlijk voorrang. Een leger van camera's filmend en flitsend. De premier leidt een coalitie-kabinet van acht partijen. De Japanse bevolking heeft zich massaal afgewend van de LDP, die 38 jaar lang aan de macht is geweest. Het politieke systeem wordt niet meer vertrouwd. De burgers zijn de corruptieschandalen en de bureaucratie zat. Premier Hosokawa heeft beloofd dat het kiesstelsel vóór de jaarwisseling vernieuwd zal zijn. De Diet moet nog instemmen. Daaraan verbindt hij zijn politieke lot.

Japan heeft met deze premier inderdaad een nieuw politiek gezicht. Media-geniek, openhartig, modern. Hosokawa spreekt vloeiend Engels. Even heb ik de indruk dat hij liever zonder tolk verder zou praten. Hij verbindt de politieke vernieuwing met de modernisering van de economie: de belastinghervorming, de deregulering en het verminderen van de macht van de ambtenarij. De premier is internationaal georiënteerd, onderstreept het belang van samenwerking, maar is erg voorzichtig op het gevoelige punt van de GATT en de rijst. Hij zegt ongevraagd graag een keer naar Nederland te willen komen.

Mijn bezoek aan Japan zit er bijna op. Nog een laatste afstemming met Rita, want ook zij is in gesprek geweest over de rol van de vrouw in de Japanse politiek. Ook de ambassade is tevreden. Zowel de politieke als de zakelijke poot van dit bezoek is geslaagd.

Eén nacht slapen en dan door voor een driedaags bezoek aan Indonesië.

    • Wim Kok