Karpov beslist match met derde zege op rij; Zelfhaat en frustratie dwalen als grijze wolk door hoofd van Timman

JAKARTA, 23 OKT. Een derde nederlaag op rij heeft definitief een einde gemaakt aan het laatste restje hoop dat Jan Timman nog mocht koesteren in zijn match om het FIDE-wereldkampioenschap schaken. Anatoli Karpov kreeg zijn zesde winstpartij op een presenteerblaadje aangeboden en wist met enige hapering zijn voorsprong uit te breiden tot een onoverbrugbare 10,5-5,5. Als Timman er niet erg snel in slaagt om zijn crisis te boven te komen moet gevreesd worden dat Karpov de tweekamp komende week al zeer vroegtijdig in zijn voordeel zal beslissen. Timman kan zich opmaken voor een match in de volgende WK-cyclus tegen de Fransman Lautier, die in januari in Wijk aan Zee zal worden gespeeld.

De desastreus verlopen vijftiende partij had de Indonesische pers op geen enkele wijze weten af te brengen van haar onverbloemde voorkeur voor de Nederlandse finalist. De Jakarta Post aarzelde ook op de rustdag van gisteren niet om haar berichtgeving vrijwel uitsluitend te concentreren op Timman. Wat Karpov met zijn vrije dag had gedaan bleef een raadsel, maar over Timman werd in geuren en kleuren bericht hoe hij nieuwe energie en inspiratie was gaan opdoen in de verkwikkende lucht rond Puncak, een weldadig oord temidden van theeplantages op zo'n zestig kilometer van het lawaaierige en benauwde Jakarta.

Het was een mooi verhaal, opgesierd met treffende details, maar alleen wilde het feit dat Timman het Hiltonhotel die dag geen moment had verlaten. Samen met zijn secondanten zocht hij naar een speelwijze waarmee hij gezien de beroerde stand ook met zwart op winst zou kunnen spelen. Het meeste werk werd verricht in samenwerking met Jeroen Piket en het mocht dan ook geen al te grote verrassing heten dat Timman met diens lievelingsverdediging op de proppen kwam, het Konings-Indisch.

Meer nog dan door de tips en aanwijzingen van Piket werd Timman in zijn spel echter beïnvloed door een beeld dat hem sinds de veertiende partij afgelopen maandag niet meer heeft losgelaten. Met grote regelmaat werd zijn slaap onderbroken door de cruciale stelling uit die partij waarin hij een opgelegde winst liet liggen. Steeds weer zag hij het moment voor zich waarin hij zijn toren met beslissende kracht naar d8 had moeten spelen. Daarmee zou hij de match nieuw leven hebben ingeblazen. In plaats daarvan had hij schutterend de winst uit handen gegeven en uiteindelijk zelfs verloren.

De zelfhaat en frustatie die dat falen teweeg had gebracht zat nog steeds als een grijze wolk in zijn hoofd. Timman reageerde weinig doortastend op een nieuw openingsidee van Karpov, liet een schat aan kostbare tempi verloren gaan, en stond in een handomdraai totaal verloren. De kortste nederlaag uit de match werd alleen maar tegengehouden door de twijfelende hand van Karpov die diverse snellere winstwegen liet lopen. Het was een magere troost voor Timman dat hij zijn lijden nog wist te rekken tot de 59ste zet. Een time-out zou in deze diepe vormcrisis een geschenk uit de hemel zijn, maar uitgerekend hijzelf was een van de grootste voorstanders toen de Experts Commissie voor het begin van deze WK-cyclus besloot om die adempauzes af te schaffen. Zestiende matchpartij Karpov (Rus) - Timman (Ned) 1. d2-d4, Pg8-f6; 2. c2-c4, g7-g6; 3. Pb1-c3, Lf8-g7; 4. e2-e4, d7-d6; 5. f2-f3 De Sämisch-variant is alweer een tijdje het vaste wapen van Karpov tegen het Konings-Indisch 5. ... 0-0; 6. Lc1-e3, Pb8-d7; 7. Dd1-d2, c7-c5; 8. Pg1-h3 Een nieuwe gedachte, die wel bekend is wanneer wit al d5 heeft gespeeld 8. ... Dd8-a5; 9. Ph3-f2, a7-a6; 10. d4xc5, Pd7xc5?! Een zet die weinig bijval vond. Algemeen werd 10. ... dxc5 als betrouwbaarder gezien 11. Ta1-b1, Da5-b4; 12. Lf1-e2, Pc5-d7? Nu gaan er wel heel veel tempi verloren. De enige zet waarmee zwart 11. ... Db4 had had kunnen rechtvaardigen was 12. ... a5 13. 0-0, Tf8-e8; 14. Tf1-c1, Ta8-b8; 15. Pf2-d3, Da4-a5; 16. b2-b4, Da5-d8; 17 c4-c5! De thematische opstoot waarmee wit zijn grote positionele overwicht te gelde gaat maken. Na zijn 17. ... dxc5 18. bxc5 zijn de dreigingen te beginnen met 19. c6 te veel 17. ... Pd7-f8; 18. b4-b5, a6xb5; 19. c5xd6, e7xd6; 20. Pd3-f4!, Lc8-e6; 21. Pc3xb5, d6-d5; 22. e4-e5 Minstens zo overtuigend was 22. Pc7 22. ... Pf6-d7; 23. Pb5-d6, Pd7xe5; 24. Pd6xe8, Dd8xe8; 25. Le2-b5? Maakt het zich onnodig moeilijk. Doeltreffender was 25. Pxe6, fxe6; 26. La7 25. ... De8-e7 26. P4xe6 Het geplande 26. Pxd5 faalde op 26. ..., Pxf3x 25. ... De7xe6; 27. Le3-d4, De6-f5; 28. f3-f4, Pe5-d3; 29. Lb5xd3, Lg7xd4x; 30. Kg1-h1, Df5-f6; 31. f4-f5, Ld4-e5; 32. Tc1-f1, Df6-d6 Als hardnekkiger werd 32. ..., Dh4 aangegeven. Bijvoorbeeld: 33. g3-Lxg3; 34. Tb4, Dh5; 35. Dg3, Lc7; 36. Le2, Dh6; 37. Lf3, Pd7; 38. Lxd5, Pe5 en wit heeft nog iets te bewijzen 33. D2-b4 Sterker leek 33. Df2 om aanval te spelen 33. ... Le5xh2 Een betere kans bood 33. ..., Dxb4; 34. Txb4, Pd7 om het paard in het spel te brengen 34. Db4xd6, Lh2xd6; 35. Tb1-b5, b7-b6; 36. Tb5xd5, Ld6-c5; 37. Ld3-c4, Tb8-b7; 38. g2-g4, Tb7-e7; 39. Td5-d8, Te7-c7? Verspeelt zijn laatste kans die lag in 39. ..., gxf5; 40. gxf5, Te4; 41. Lb3, Th4x; 42. Kg2, Kg7 40. Lc4-b3, Kg8-g7; 41. f5-f6x, Kg7-g8 Actiever is 41. ..., Kh6, maar ook dan ziet het er somber uit voor zwart: 42. Td5!, g5; 43. f3, Lb4 (43. ..., Pg6; 44. Th3x, Ph4; 45. Txh4x, gxh4; 46. Lc2 en ondekbaar mat op h5); 44. Td4, Le1; 45. Tc4, Td7; 46 Te4 en wint 42. g4-g5, h7-h6; 43. g5xh6, Kg8-h7; 44. Kh1-g2, Kh7xh6

45. Td8-d5? Laat een eenvoudige geforceerde winst passeren na 45. T3 kan zwart opgeven, omdat zowel 45. ..., g5; 46. Th3x, Kg6; 47. Lc2 als 45. ..., Kh7; 46. Th3x, Kg8; 47. Tfh1 tot mat leiden 45. ... Kh6-h7; 46. Tf1-h1x, Kh7-g8; 47. Td5-d8, Tc7-c6; 48. Th1-f1, Lc5-b4; 49. Tf1-f4, Lb4-a3; 50. Td8-e8, La3-d6; 51. Tf4-g4, Kg8-h7; 52. Lb3xf7 Nog effectiever was 52. Th4x gevolgd door Th6 52. ... Tc6-c2x; 53. Kg2-f3, Kh7-h6; 54. Te8-e1, Tc2-h2; 55. Te1-d1, Ld6-c5; 56. Kf2-g3, Th2-h5; 57. Kg3-g2, Lc5-a3; 58. Td1-d3, La3-c5; 59. Td3-g3 zwart geeft het op.

    • Dirk Jan ten Geuzendam