Natuurbeschermers willen korhoen redden in Overijssel; Toeristenweg moet autovrij

Natuurbeschermers willen de druk bereden Toeristenweg tussen Holten en Nijverdal autovrij maken. Terwille van het zeldzame korhoen en andere diersoorten. Na jaren praten lijken zij resultaat te boeken. Alleen de gemeenten sputteren nog tegen.

NIJVERDAL, 22 OKT. De verkeersborden tonen een vliegende vogel, voorzien van de simpele tekst "korhoen'. Nergens in Nederland vindt men dit teken, behalve hier: langs de weg tussen Holten en Nijverdal, die over de Sallandse heuvelrug loopt. En bijna nergens anders in Nederland komt de bewuste vogel voor. Alleen dit natuurgebied in het hart van Overijssel herbergt een levensvatbare populatie van het korhoen, bestaande uit dertig broedparen. Dertig van de circa veertig die nationaal worden geteld.

Het is een regenloze doordeweekse middag, die in de herfstvakantie valt. Dat is te merken bij het bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer, waar ouders met kinderen een expositie over de heuvelrug bekijken en vervolgens via een reeks wandelpaden uitzwermen om het nog eens in natura te zien. De meesten zijn met de auto gekomen, over de weg met die "korhoen'-borden. De elf kilometer lange verbinding heet officieel Holterbergweg aan de zuid- en Nijverdalsebergweg aan de noordkant, maar staat in zijn geheel bekend als Toeristenweg, omdat het traject een niet geringe toeristische rol vervult. Voor de liefhebber van natuurschoon valt er veel te genieten. Het kronkelt, stijgt en daalt naar hartelust door dennebossen, naaldhout en heidevelden, die weidse panorama's bieden. De kans dat men een overvliegende "wilde kip' ontmoet, is klein, maar een eekhoorn valt allicht te bespeuren.

Sinds deze voormalige zandweg in 1962 werd geasfalteerd, kreeg hij steeds meer auto's te verwerken en nu is er op recreatieve hoogtijdagen zelfs sprake van chronisch filerijden in een omgeving die eigenlijk geen automobilisme verdraagt. Daarom zijn natuur- en milieubeschermers in actie gekomen om de weg voor alle gemotoriseerde verkeer gesloten te krijgen. Na bijna drie jaar overleg in de regionale stuurgroep BIB (bestemming, inrichting en beheer van de Sallandse heuvelrug) lijkt hun ijveren eindelijk te worden beloond. Alleen de omringende gemeenten Holten en Hellendoorn hebben nog aarzelingen.

Een instelling die voorop gaat in de anti-benzinecampagne, is Staatsbosbeheer, eigenaar van een ruim twintig vierkante kilometer grote boswachterij, waar de omstreden weg dwars doorheen snijdt. Ir. P. van den Tweel, hoofd van de regio Overijssel, vat zijn bezwaren samen onder de noemer versnippering, verstoring en vervuiling, de drie V's die stuk voor stuk een aanslag op het natuurgebied plegen.

“De Toeristenweg”, zegt hij, “versnippert het landschap, dat tot de belangrijkste delen van de Sallandse heuvelrug behoort. Een gevolg is dat het dieren moeilijk wordt gemaakt hun voedselplaats te bereiken. Bovendien dragen al die auto's met hun uitlaatgassen niet alleen bij aan de verzuring van bos en hei, maar ze verstoren ook de broodnodige rust. De weg loopt bijvoorbeeld vlak langs een baltsplaats van korhoenderen, die gelukkig na jaren weer licht in aantal groeien.”

Maar het gaat niet alleen om die ene bijzondere soort. De Sallandse heuvelrug telt meer zeldzame vogels, waaronder nachtzwaluw en roodborsttapuit. In de afdeling zoogdieren maakt boswachter G.N. de Groot melding van boommarter, steenmarter, hermelijn en wezel, terwijl zandhagedis, gladde slang en ringslang de reptielenwereld vertegenwoordigen. Toch staat de streek vooral bekend om het korhoen, waarvoor het ministerie van landbouw en natuurbeheer een speciaal beschermingsplan heeft ontwikkeld. Deze soort heeft zelfs een symbolische betekenis in het kader van natuurherstel. De Groot: “Gaat het goed met de korhoenderen, dan floreert het hele ecosysteem van de Sallandse heuvelrug, die combinatie van bos en hei met haar gevarieerde levensgemeenschap.”

Rustige vormen van recreatie, beoefend door fietsers en wandelaars, zijn volgens Staatsbosbeheer allerminst strijdig met een verantwoord beheer van dit gebied. Regiohoofd Van den Tweel: “We zeggen heel nadrukkelijk: natuur en recreatie moeten samengaan, we hechten aan een goed evenwicht tussen die twee, maar het één mag nooit ten koste gaan van het ander.” PLannen voor extra fietspaden, wandelpaden en ruiterroutes zijn daarom bij Staatsbosbsheer in goede aarde gevallen, maar Van den Tweel wil er slechts mee instemmen als aan die ene voorwaarde wordt voldaan: het autovrij maken van de Toeristenweg.

Om de natuur ter plaatse te ontlasten, is in de stuurgroep BIB een alternatieve route voor het autoverkeer aan de westrand van de Sallandse heuvelrug ontworpen. Dat zou betekenen dat ook het bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer, gelegen aan de Toeristenweg en goed voor 120.000 bezoekers per jaar, moet verdwijnen om elders te herrijzen. Volgens Van den Tweel wil zijn dienst dat financiële offer gaarne brengen terwille van de rust in het hart van de natuur. “En we gaan ervan uit dat het ons lukt. Eindelijk moet de knoop maar eens worden doorgehakt.”

De vraag is alleen of iedereen dat wil. Een gemeente als Holten heeft nog bedenkingen, zo blijkt uit een reactie van wethouder W. Dalhuisen, die het commerciële belang van een viertal horecabedrijven in het geding brengt. Ze liggen aan het begin van de Toeristenweg en moeten het grotendeels hebben van gasten die zich per auto of - in het geval van gezelschappen - per touringcar voortbewegen. “Vergeet niet”, zegt Dalhuisen, “dat Holten maar één economisch perspectief heeft: dat van recreatie en toerisme.”

Maar ook hij getuigt, althans tegenover ons, van een coöperatieve instelling: “We moeten er met z'n allen uit zien te komen.”

    • F.G. de Ruiter