Mehmet Sanders over zijn hoe-dan-ook politieke balletten; "Ik wil letterlijk omhoog vallen'

Holland Dance Festival presenteert vanavond in het Haagse Theater aan het Spui zes korte choreografieën van de Turkse Amerikaan Mehmet Sander (26). Zijn in ons land nog onbekende werk is rauw en compromisloos “in de strijd tegen de zwaartekracht”.

Mehmet Sander Dance Company. 22, 23/10 Theater aan het Spui, aanvang 22.00u. 24/10, 20.30u. Inl. 070-3465272.

DEN HAAG, 22 OKT. Hij zegt het zonder blikken of blozen: “Homoseksuelen zijn een intelligenter soort mensen”. Tegenwerpingen lokken een nadere verklaring uit: “Niet bij geboorte, maar door de confrontaties die zij moeten doorstaan. Een van alle kanten belaagd dier ontwikkelt een overlevingstactiek en dat doet de homoseksueel ook. Van jongsaf aan wordt hij gedwongen over zichzelf en de anderen na te denken en dat is moeilijk maar leerzaam. Het levert uiteindelijk een voorsprong op”. Als om de twijfel definitief weg te nemen voegt hij ontwapenend toe: “Hoor eens even, de hetero's beledigen mij voortdurend door me hun normen op te leggen en me normale rechten te ontzeggen: dan mag ik me toch wel éen belediginkje permitteren?”

De choreograaf en danser Mehmet Sander is in ons land nog onbekend, maar de mare over zijn verbale en choreografische provocatietalent is hem vooruit gesneld. Al is hij (nog) geen Amerikaans staatsburger, hij woont en werkt al vijf jaar in de Verenigde Staten en is er politiek zeer actief. Hij verwoordt zijn mening over discriminatie van homo's, seropositieven en AIDS-patiënten dan ook zonder éen seconde te haperen en informeert in éen adem naar de toestand in Nederland: “Ik hoor altijd dat het hier zoveel beter is. Hier worden de rechten van junks, prostituées, criminelen en homoseksuelen beschermd, zegt men. Mij valt dan vooral op dat homoseksuelen kennelijk vanzelfsprekend in dat rijtje thuishoren. Dat zegt al genoeg.”

Sander (1967) werd geboren in Düsseldorf maar verhuisde op éen-jarige leeftijd naar Istanbul, de geboortestad van zijn ouders. Zijn al vroeg beleden homoseksualiteit lokte thuis en in zijn “onmetelijk repressieve vaderland” voortdurend pesterijen uit en toen hij op veertienjarige leeftijd voorstellingen van Merce Cunningham en Maurice Béjart zag wist hij wat wilde: dansen en wég uit Turkije. Hij volgde lessen bij Geyvan McMillen in Istanbul. Dankzij de vele beurzen en prijzen die hij al kreeg voor zijn choreografieën en optredens, kon hij hij zijn opleiding in Amerika voltooien, aan de Cal State University, Long Beach, en aan de Harvard University. In Los Angeles richtte hij de Mehmet Sander Dance Company op.

“Ik ben voortdurend noodgedwongen aan het fundraisen. Maar niet alleen daarom vul ik mijn leven met werken en nog eens werken. Ik hoorde vijf jaar geleden dat ik seropositief ben en heb dus haast. De uitslag van de test had aanvankelijk een stevige invloed op mijn werk, ik confronteerde het publiek ermee, door middel van teksten en interviews. Te veel kunstenaars houden het geheim, terwijl ze wel aan de weg timmeren. Dat vond ik niet goed, maar nu de getuigenissen van seropositieve basketbalspelers in iedere supermarkt te koop liggen, is de noodzaak weggevallen en is het onderwerp bovendien in een sensationele sfeer beland. Ook preekte ik voor eigen parochie: in dans geïnteresseerden weten wel hoe het zit.”

Sander gaat ervanuit dat zijn werk "hoe dan ook politiek' is, ook zonder directe verwijzingen. “Ik ben tegenwoordig in de eerste plaats geïnteresseerd in architectuur in relatie met beweging en in de beperkingen die de zwaartekracht de danser oplegt. Mijn dans is een strijd tegen de zwaartekracht: ik wil letterlijk omhoog vallen. Met behulp van objecten, bijvoorbeeld glazen of houten kisten waarin mijn dansers opgesloten zitten, bemoeilijk ik dat streven nog verder. Al die gepolijste dans kan me gestolen worden, net als de gezellige avonden met koffie na, die zulke voorstellingen opleveren. Ik wil dat de hardheid van het bestaan in mijn werk tot uitdrukking komt.”

Naar eigen zeggen is Sanders' dans "rauw, riskant en dynamisch zonder acrobatisch te worden'. “Ik hecht aan structuur en opbouw, waarbij de uitputting van de dansers een artistiek element is. We willen vanavond zes korte werken uitvoeren, maar het zou kunnen dat we niet verder komen dan vijf.Het gaat mij om extremen, die eens zo intens worden, juist door ze te structureren. In tegenstelling tot het klassieke ballet vertoont mijn werk veel horizontale lijnen, geometrisch, Mondriaan is een belangrijke inspiratiebron. Mijn werk is on-sentimenteel en emotieloos, wat niets zegt over het effect dat het hebben kan. Van dat relatie-gedoe in dans moet ik niets hebben. Het maakt me dan ook niet uit of mijn dansers mannen of vrouwen zijn. Als er een mannelijk danser vertrekt, vervang ik hem zonder problemen door een vrouw.”

Onlangs liet hij in de open lucht een auto met veertig kilometer per uur op hem inrijden, om op het allerlaatste moment, gestileerd, weg te springen. “Gevaar is verdrietig maar creatief. Het hoort zo onlosmakelijk bij het leven. Zonder dat is het leven niet de moeite waard, denk ik vaak.”

    • Pieter Kottman