Main Street U.K.

Dit jaar moet de bouw beginnen van het eerste voorbeeldstadje dat in de geest van prins Charles is ontworpen: Poundbury, een uitbreiding van Dorchester in Cornwall. Het ontwerp, zowel van de stedebouw als van de architectuur, is van de hand van de Luxemburgse traditionalist Leon Krier, die ook als gastdocent betrokken is geweest bij het Prince of Wales's Institute of Architecture.

Dorchester ligt in het hertogdom Cornwall, in feite een verzameling van in totaal 138.000 acres land verspreid over het zuidwesten van Engeland. Het hertogdom is in 1337 in het leven geroepen om de kroonprins van een eigen inkomen te voorzien, los van de heersende monarch. De hertog - Charles is de 24ste op rij - kan zijn land naar eigen goeddunken beheren. Dus toen Dorchester tot uitbreiding besloot op grond van het hertogdom kon Charles voorwaarden stellen aan aanleg en uiterlijk.

Deze verwezenlijking van Charles' droom moet de indruk wekken over een lange periode organisch te zijn gegroeid. Dus geen grid van lange rechte straten, maar een hierarchie van pleinen, radialen en kleinere woonstraten. Poundbury moet geen saaie slaapstad worden, dus komen er behalve woningen ook winkels, werkplaatsen, kantoren, een markthal en een gemeenschapshuis. Dat laatste zal het meest prominente gebouw worden, een door Krier zelf ontworpen toren van 25 meter hoog met op iedere hoek een obelisk.

Om greep te kunnen houden op het uiterlijk van Poundbury hebben prins Charles en Leon Krier een bouwcode opgesteld. Die schrijft bijvoorbeeld voor welke bouwmaterialen en -stijlen mogen worden gebruikt, tot en met de hoek van de schuine daken en het gebruik van dakpannen. Van elk gebouwtype zijn er ook voorbeelden vastgelegd: huizen, flats, een garage, een winkel, een toren, zelfs een tuinmuur. De openbare gebouwen worden rijker van vorm en ornament, de woningen weer wat eenvoudiger. Er is bewust naar een aannemer gezocht die gespecialiseerd is in traditionele bouwtechnieken. De manier waarop Poundbury de verworvenheden van de moderne tijd verwerkt, blijkt uit de integratie van de kabel-tv: om te voorkomen dat het straatbeeld door schotels en antennes wordt verpest komt er een centraal ontvangststation - met een traditionele vormgeving.

Dorchester heeft ongeveer vijftienduizend inwoners; de bouw van Poundbury betekent een uitbreiding met ruim één derde. De eerste fase, Middle Farm geheten, behelst nog maar zestig woningen, waarvan de helft sociale woningbouw. De financiële risico's worden niet door het hertogdom gedragen, maar door de ontwikkelaar, de aannemer en de plaatselijke woningbouwvereniging. Het project is al bijna twee jaar uitgesteld wegens de economische recessie; ook nu is het denkbaar dat de bouw van de hele wijk zich over twintig jaar zal uitstrekken.

Critici plaatsen vraagtekens bij het nostalgische denken dat aan Poundbury ten grondslag ligt. Wat wordt er straks vervaardigd in die werkplaatsen? Heeft zo'n kleine gemeenschap zijn eigen openbare gebouwen nodig? Zij verwachten dat Poundbury een theme park wordt als Main Street in Disneyland, een verheerlijking van een verleden dat nooit bestaan heeft.

Leon Krier bestrijdt dat. “Het wordt niet schattig,” zegt hij nadrukkelijk, “eerder massief. Wat pittoresk lijkt, is in feite strak georganiseerd. Dit is geen utopie. Stadjes als Poundbury zijn al eeuwen lang gebouwd.”

    • Tracy Metz