Intrigerend optreden van gezelschap voor oudere dansers; Manipuleren in de savanne

Holland Dance Festival. Gezelschap: Nederlands Dans Theater 3. Programma: Internationale balletmakers. Nieuw werk: The garden of Villandry van Martha Clarke, Felix Blaska en Robert Barnett. Different partners van Hans van Manen. Them van Carolyn Carlson. Reprise: No sleep till dawn of day van Jir Kylián. Gezien: 21/10 Den Haag Theater a/h Spui. Aldaar: t/m 24/10. Daarna tournee.

Het Holland Dance Festival heeft een gevarieerd aanbod van rijp en groen naast elkaar. Nederlands Dans Theater 3, een mini-gezelschap voor wisselende dansers ouder dan veertig jaar, hoort thuis in de eerste categorie.

Internationale balletmakers is het vierde programma dat NDT 3 presenteert sinds zijn oprichting in 1991. Die titel is onbenullig, want aan vorige afleveringen werkten ook buitenlandse choreografen mee, zoals William Forsythe, Mats Ek en Maguy Marin. Deze keer zijn het de bekende Amerikaanse balletmaaksters Martha Clarke en Carolyn Carlson. Jir Kylián en Hans van Manen, de twee vaste choreografen van het NDT, completeren het kwartet.

De "oudere' dansers zijn deze keer opnieuw de fascinerende Sabine Kupferberg en de begaafde Amerikaanse karakterdanser Gary Chryst. Uit Parijs komt de prima-ballerina Monique Janotta. Gérard Lematre, leider van NDT 3, werd in de repetitie-periode ziek. Zijn rollen zijn overgenomen door Gerald Tibbs, leider van NDT 2, en Larrio Ekson, een in New York geboren en in Europa werkende acteur, danser, choreograaf en docent.

Samen met Felix Blaska en Robert Barnett maakte de Amerikaanse choreografe Martha Clarke op muziek van Franz Schubert The garden of Villandry in 1980. Het is een elegant eerbetoon aan de Brits-Amerikaanse choreograaf Antony Tudor, de man die in zijn balletten de karakters psychologische invulling gaf. De sfeer van The garden of Villandry is echter minder dramatisch dan bijvoorbeeld Tudors ballet Lilac Garden (1936). In Clarkes werk is het dansen beperkt tot acterend bewegen. Het thema is een driehoeksverhouding tussen twee mannen (Tibbs en Chryst) en een vrouw (Kupferberg). Wij zien de onderlinge aantrekkingskracht en rivaliteit groeien en wegebben. De kostuums van Jane Greenwood en de stijlvolle manier van bewegen plaatsen het ballet naar het begin van deze eeuw. Een beetje ouderwets dus.

Ook in Hans van Manens wereldpremière Different partners is er sprake van een man-vrouwrelatie, nu in een harde confrontatie, die op puntige spitzen met de barre als boksbeugel wordt aangegaan door Janotta en Christ. Different Partners stelt teleur. Het is mager aan bewegingsmateriaal en Van Manen valt veel terug op oude ideeën.

Het nieuwe associatieve werk van Carolyn Carlson Them is gebaseerd op het gedicht Turning van A.R. Ammons en speelt zich af in de savanne. Voor het eerst in de voorstelling vindt er tussen de dansers die chemische reactie plaats waardoor je rechtop gaat zitten. Kupferberg, Christ en Ekson hebben dezelfde kwaliteit van bewegen en verfijnde expressie. Als zij in slow motion met gebogen rug door het beige grondkleed waden, dan zie je ze in gedachten door het hoge gele gras rennen, terwijl de handen als in ademnood naar het middenrif grijpen.

De beelden die Carlson oproept zijn prachtig, al begrijp ik ze niet. Je vraagt je af wat de relatie is tussen de vrouw en de mannen. Die manipuleren haar, vormen haar naar hun inzicht. Is zij het gras of de leeuw die op een boomstam ligt te zonnen? Is zij de jager of de prooi? Soms keren zij haar met de voet om, als het kadaver van een geschoten dier. Dan is er dat onverwachte einde dat nog meer vragen oproept, zodat je naar huis gaat met het gevoel dat je morgen wéér wilt gaan kijken naar dit intrigerende werk en zijn sublieme vertolkers.