Elias Canetti

Elias Canetti: Vliegenpijn (Die Fliegenpein). Vertaald door Theodor Duquesnoy. Uitg. Athenaeum - Polak & Van Gennep, 108 blz. Prijs ƒ 29,90 (ingen.) en ƒ 49,90 (geb.).

Spreuken en aforismen, mini-essays en andere nooit eerder gepubliceerde aantekeningen van Elias Canetti zijn nu verzameld in Vliegenpijn. De soms groteske aforismen dateren zowel uit de periode waarin Canetti Het martyrium schreef als uit de naoorlogse tijd, toen Massa en macht ontstond. Massa en macht is dan ook een steeds terugkerend thema. Luchtigere onderwerpen komen eveneens aan de orde, de liefde voor dieren bijvoorbeeld, of die voor het kwellen van dieren. Een greep uit de grabbelton: "Men heeft een enorm aantal begeerten nodig waaraan men niet toegeeft, anders wordt men, wat verschrikkelijk, één vertwijfelde hond.' "Wie te weinig mensen kent, kent spoedig alleen nog duivels.' "Je bent bang voor alles wat na de dood niet komt.'

Aforismen prikkelen het intellect: in een flits suggereren ze inzicht in problemen die anders dagen denkwerk zouden kosten. Maar na de eerste prikkeling komt de teleurstelling; het is dan net alsof je zo'n spreuk al eens bij iemand anders hebt gelezen. Heeft die inwisselbaarheid met de compactheid van het genre te maken, waardoor er slechts algemene waarheden overblijven? Ook daar heeft Canetti over nagedacht: "In losse zinnen bootst men het minste na. Twee zinnen bij elkaar zijn reeds als van iemand anders.'

    • Anneriek de Jong