De onmisbaarheid van BRT-3 radio

De BRT-3 radio is (was) rechtstreeks te ontvangen op FM 89,5 mhz, of via de kabel op 95,0 mhz (Amsterdam), 94,9 mhz (Utrecht en Den Haag) of 93,1 mhz (Rotterdam). Muziek en Woord is een maandelijkse uitgave van de BRTN (informatie tel.: 0932/2/741.53.95)

In het begin was er alleen een storend geruis op de achtergrond. Na enige tijd begon de zender regelmatig weg te vallen, waarbij alleen een discodreun en onverstaanbare maar hetzerig klinkende stemmen te onderscheiden waren. En tegenwoordig komt het signaal nog maar zelden goed door.

Tot enige maanden geleden was het in een aantal grote steden mogelijk om via de kabel het programma van de Nederlandstalige BRT-3 radio te ontvangen. Dat was niet alleen een prettige bijkomstigheid, maar ook een verademing: deze zender heeft namelijk als kenmerk dat er bijna alles op te beluisteren valt wat je op de Hilversumse zenders zo graag zou willen horen. Niet-triviale klassieke muziek, jazz en uitheemse muziek worden aangenaam afgewisseld met programma's over documentaire en informatieve culturele onderwerpen. Op deze zender wordt een serie van twaalf afleveringen van een heel uur gewijd aan het levenswerk van William Faulkner en komt de Nederlandse literatuur uitgebreid aan bod. En wat te denken van zulke uiterst aantrekkelijk klinkende programma's als "Duits-joodse schrijvers tijdens het interbellum', "Vertoog en literatuur', "Kathleen Ferrier', "Alfred Schnittke', "Burgundy & St. Philip' om er een paar te noemen, de laatste vier alleen al uit het programma van deze maand oktober.

Het opvallendste is dat de programma's over het algemeen zo goed zijn. Ze nemen de luisteraar volledig serieus, iets wat in Hilversum, zoals iedereen weet, nog slechts sporadisch voorkomt. En last but not least hebben ze een programmablad met de wat oubollige naam Muziek en Woord, dat uitsluitend de eigen programma's aankondigt aan de hand van uitgebreide artikelen en overzichten, waarbij de lezer soms ook gewezen wordt op interessante uitzendingen van andere (Vlaamse) radio- en televisiezenders. Nu de omroepen in Hilversum hun aandacht meer en meer op de televisie richten, is de BRT-3 een min of meer onontbeerlijke radiozender geworden.

Aan deze situatie komt echter, althans boven de rivieren, een einde. Dat wordt niet veroorzaakt door bezuinigingen die ook bij de BRT toeslaan, maar door een speling van het commerciële lot. Naar blijkt hebben wij de BRT-3 radio in Nederland slechts toevallig kunnen ontvangen. Via een internationale overeenkomst is geregeld welk land welke etherfrequenties ter beschikking krijgt. Nu zendt de BRT-3 al sinds jaar en dag op een frequentie (FM 89,5 mhz) uit die ook aan Nederland is toegekend. Dat maakte niet veel uit, omdat de betreffende FM-golflengte in Nederland niet gebruikt werd (een "restfrequentie' in het ambtenaars), zodat het BRT-3-signaal met een goede ontvanger uit de lucht gehaald kon worden.

Vorig jaar is echter op verzoek van de Tweede Kamer in verband met de toenemende drukte op de FM-band een onderzoek uitgevoerd naar de frequentiebezetting in Nederland. Daaruit bleek dat er een beperkt aantal aan Nederland toegewezen, maar ongebruikte restfrequenties bestonden. In het kader van de hervormingen van het omroepbestel hebben de ministers van WVC en verkeer en waterstaat besloten deze restfrequenties toe te kennen aan commerciële zendgemachtigden via een inschrijfprocedure die op dit moment loopt. De toewijzing zal volgend jaar plaatsvinden.

Ondertussen zijn de proefuitzendingen met de (zwakke) lokale zender in Utrecht, die op dezelfde golflengte zit als de BRT-3, al begonnen en die storen in steeds sterkere mate de ontvangst van de Belgische radiozender. Later zal deze frequentie gebruikt worden door een zendgemachtigde die in al zijn zwakte en commerciële nietszeggendheid het cultureel krachtige maar door de afstand minder weerbare signaal van de Belgische zender de lucht uitdrukt. En dat geheel legaal!

Er zijn voor dit probleem twee oplossingen te vinden, zonder dat BRT-3-liefhebbers meteen hoeven te verhuizen. De eerste is de installatie door de kabelmaatschappijen van een ontvanger bij de Belgische grens, die het signaal van de BRT-3 oppikt en dat dan via een kabel naar het noorden transporteert in plaats van door de ether. Het signaal kan overigens ook uit bijvoorbeeld Rotterdam gehaald worden, waar de ontvangst nog wel goed is.

Het bijkomende voordeel hiervan is dat tegelijk meer zwakke zenders op deze manier ter beschikking kunnen komen. Helaas is dat geen goedkope oplossing. De andere, en veel realistischer oplossing bestaat uit het, op geheel onorthodoxe wijze, vrijhouden van de gewraakte zendfrequentie voor de BRT-3 radio.

Daar is weliswaar geen enkele rechtsgrond voor, maar het culturele belang zou wellicht de doorslag kunnen geven. Nederland zou dan alleen het goede voorbeeld van België volgen: de frequenties van de belangrijkste Nederlandse radiozenders worden in België zoveel mogelijk vrijgehouden, omdat de verantwoordelijke functionarissen van mening zijn dat dit een cultureel doel dient.

De NOS voegt hieraan toe dat er op dit punt zelfs een overeenkomst tussen Nederland en België zou moeten komen. Dit ligt des te meer voor de hand omdat een dergelijk verdrag voor televisie al bestaat: Nederland verplicht zich de programma's van de BRT 1 en 2 televisie door te geven en België die van Nederland 1, 2 en 3.

Hoewel ik niet denk dat er kwade opzet van de kant van de ambtenaren in het spel is, moet toch geconcludeerd worden dat ze ook hier, zoals zo vaak, niet warm of koud worden van het verloren gaan van weer een hoogwaardig cultuurgoed. Het komt er in feite op neer dat er niets meer aan te doen valt: de BRT-3 radio is voor het grootste deel niet meer op Nederlands grondgebied te beluisteren. En in plaats daarvan krijgen we nietszeggende herriemuziek en reclamepraatjes.