Valkuilen

“HET OPENBAAR MINISTERIE krijgt tot onze frustratie altijd de schuld”, klaagde de Leeuwarder procureur-generaal mr. D.W.Steenhuis deze zomer in een interview.

Dat was een wonderlijke klacht, want het Openbaar Ministerie (OM) heeft er zelf om gevraagd. In zijn beleidsplan 1989 eiste het de centrale verantwoordelijkheid op voor de gehele strafrechtsketen, van opsporing tot het opsluiten van gevangenen, als het even kan met streefgetallen en al. De wettelijke taak is al ruim bemeten, maar het postmoderne OM claimt ook nog eens een actieve adviesrol ten aanzien van de strafwetgeving en vooral heel veel beleidsoverleg met allerlei autoriteiten en diensten. En nu krijgt het ook nog directe (mede)verantwoordelijkheid voor het dagelijks beheer over de politie.

Het gevolg van deze “megalomanie”, zoals het niet geheel ten onrechte is genoemd in de juridische vakpers, is dat de aanklager zijn traditionele oriëntatie op de rechtszaal is kwijtgeraakt. Hij profileert zich vooral in vergadercircuits. Eerder deze maand meldde het Nederlands Juristenblad dat het OM maar liefst veertig tot vijftig procent van de werktijd die beschikbaar is voor de milieuhandhaving, steekt in overleg. Geen wonder dat het in de rechtszaal dan wel eens een steek laat vallen. Dat de rechtsgenoten het OM daar toch nog steeds het eerst op aankijken, blijkt uit de ergernis over vormfouten. Op aandringen van de Tweede Kamer komt deze ergernis het korps aanklagers thans te staan op een onderzoek naar zijn functioneren. Dat incidenten als vormfouten vaak een “structurele oorzaak” hebben, heeft het OM in een beleidsnota eerder dit jaar ook wel toegegeven. Daar dient inderdaad eens goed naar te worden gekeken in plaats van telkens de wet maar wat op te rekken.

DE ROL VAN MINISTER Hirsch Ballin van justitie kan niet buiten beschouwing blijven. De bewindsman claimt nu wel een scheiding tussen politieke en technische leiding, maar onder het motto “afstemming” trekt hij als geen ander het OM naar zich toe. De staande magistratuur wordt steeds meer een verlengstuk van het departement. Een goed voorbeeld is de recente opdracht het aantal bekeuringen in het verkeer te vergroten, omdat Hirsch Ballin geld nodig heeft voor de bouw van extra cellen. Alsof rechtshandhaving een melkkoe zou zijn.

Het voorgenomen onderzoek is een bitte pil, maar het kan het OM helpen uit dit soort valkuilen te krabbelen.