Tok, tok, alweer enzymen!

Door het toevoegen van enzymen kunnen goedkope granen beter verteerbaar worden gemaakt voor kippen.

Gist-brocades heeft twee nieuwe enzymen ontwikkeld om veevoer beter verteerbaar te maken. Enkele jaren geleden introduceerde een Delftse biotechnologiebedrijf het enzym fytase, dat onder de merknaam Natuphos aan varkensvoer wordt toegevoegd om de fosfaatopname uit het voer te verhogen. Hierdoor behoeft het voer minder fosfaat te bevatten en belandt er minder fosfaat in de mest. De nieuwe produkten, Lyxasan en Barlican, zijn bedoeld voor kippevoer.

Kippevoer wordt meestal bereid uit mais. Schakelt men uit zuinigheidsoverwegingen over op andere granen zoals gerst, rogge of tarwe, dan ligt de voedingswaarde een stuk lager dan men op grond van de samenstelling van het voer zou verwachten. De mest wordt kleverig en het strooisel vies. Hierbij blijken naast de graansoort ook de rassenkeuze en de klimaatsomstandigheden tijdens het afrijpen van het graan een rol te spelen. Oorzaak zijn de zogenaamde oplosbare Niet-Zetmeel Polysacchariden (NSP) in deze granen.

Granen bevatten naast zetmeel en eiwit wisselende hoeveelheden andere polysacchariden, die in de celwand zitten. Om te beginnen cellulose, taai en houtig, onoplosbaar en zeer slecht verteerbaar. Daarnaast zien we wisselende hoeveelheden beta-glucanen en pentosanen. Haver en gerst bevatten vooral beta-glucanen, terwijl in tarwe, rogge en triticale de pentosanen overheersen.

Zowel cellulose als bet-aglucanen bestaan uit lange, onvertakte snoeren van suikermoleculen (glucose). Het verschil in structuur, en daarmee in verteerbaarheid, zit hem in de wijze waarop deze glucosekralen aaneengeregen zijn. Bij cellulose is sprake van koolstof 1,4-bindingen, bij beta-glucanen vinden we afwisselend enkele 1,4- en 1,3-bindingen. Deze laatste maken, dat de lange molecuulketen minder stijf gevouwen is en daardoor gedeeltelijk oplosbaar.

Vertakte ketens

Pentosanen, waaronder arabinose en xylose, bestaan uit ingewikkelder vertakte ketens. Zij vormen, net als de oplosbare beta-glucanen, stroperige oplossingen in water en blijkbaar verminderen die de verteerbaarheid van het graanmenu. Dat bleek uit voederproeven met slachtkuikens. De dieren groeiden minder snel naarmate meer pentosanen aan hun voer werden toegevoegd. Vooral de vetopname uit het voer werd geremd. Vetten worden door de darmwand geabsorbeerd in de vorm van grote micellen en naarmate de darminhoud stroperiger wordt, wordt dat opnameproces meer verstoord. Slachtkuikens hebben hier meer last van dan varkens. Bij varkens heeft het verteerde voer namelijk een lager droge-stofgehalte, een langere spijsverteringsweg en een hogere microbiële activiteit in het maag-darmstelsel. Dat alles leidt ertoe dat varkens meer Niet-Zetmeel-Polysacchariden kunnen verteren dan kuikens.

Xylase-afbrekend

Volgens Gist-brocades valt het probleem te verhelpen door toevoeging van enzymen aan het kippevoer. Lyxasan is een xylase-afbrekend enzym, afkomstig uit de schimmel Aspergillus niger. Deze schimmel leeft bijvoorbeeld op rottend stro en scheidt dergelijke enzymen van nature uit om het stro voor zichzelf beter verteerbaar te maken. In voederproeven bleek de hoogst toegepaste dosering de verteerbaarheid van een voermengsel dat 50 procent tarwe bevatte met vier procent te verhogen.

Het enzympreparaat Barlican is bedoeld om de verteerbaarheid van gerst te verhogen. Dit enzym wordt gewonnen uit Trichoderma viride en vertoont zowel 1,3 als 1,4 glucan-splitsende activiteit. Het kan de voederefficiency met ongeveer 10 procent verhogen als de gerst in brokjes wordt toegediend en met ongeveer 5 procent wanneer het graan als brei geserveerd wordt. Ook wordt de kippemest droger.

Volgens deskundigen van het pluimvee-instituut het Spelderholt in Beekbergen zal aan dergelijke produkten zeker behoefte bestaan, omdat er dan een grotere afzetmarkt komt voor inlandse granen, waarvoor de prijzen op dit moment zeer laag zijn.

    • Marion de Boo