PI-Fonts: onder iedere toets een plaatje

In Nederland o.a. zetterij/studio Niek van Dijk 020-6274868; AcmeImageFonts bij FontHaus Inc. (E&F Fontinform GmbH 09-49 40 7892608); Big Cheese bij Emigre Fonts 09-18009449021, fax 09-1 9164514351; FontShop 09-3292206598

Een goed ontworpen leesletter zie je niet, die lees je. En toch komt elk jaar weer een lading nieuwe lettertypen op de markt. In de groeiende brei van informatieverwerking door middel van lettertekens werd het nodig om betekenis weer te geven met behulp van pictogrammen, gestileerde plaatjes met een simpele boodschap als uitgang of damestoilet. Afkortingen van beelden. Bij letterzetters en grafisch ontwerpers zijn deze alfabetten bekend onder de naam pi-fonts: elke toets herbergt een plaatje.

Nog maar tien jaar geleden werd vooral door ontwerpers en architecten gebruik gemaakt van letters en tekens op afwrijfvellen, want de keuze was groot en de vellen waren een stuk goedkoper dan de toenmalige pc met grafische mogelijkheden. De vader van het eerste volwassen pi-font is de letterontwerper Hermann Zapf. In zijn Dingbats vinden we onder andere xxxxxxxxxx“,. Allemaal te gebruiken als nuttige decoratie van een tekstblok (Adres hier! Knip de bon uit!).

Deze pictogrammen vinden vooral hun plaats in uitgaven waar veel informatie op een kleine oppervlakte moet worden gepresenteerd, zoals hotelgidsen en natuurlijk de Michelingids. Maar zelfs een simpel beeld als een glas wijn kan meer dan één betekenis hebben: van "Hier schenkt men alcohol' tot "Je mag je eigen wijn meebrengen' (in Londen bij voorbeeld, waar restaurants vaak geen drankvergunning hebben). Complete bedrijfslogo's kunnen met een druk op de knop worden verbeeld. Door snelle verwerkingsmogelijkheden kunnen er complexe plaatjes onder de toetsen worden verstopt.

Vooral in Amerika winnen de beeldfonts aan populariteit. Kijken we voorbij de horizon dan dansen daar de komieke figuren uit het Big Cheese-alfabet (Emigre Fonts) op. Zo komt de Amerikaanse firma FontHaus met een ABC van gezichtsuitdrukkingen, dieren, services (waarin symbolen als een verfroller, plumeau-met-stof, naald en draad) en, jawel, dinosaurussen. De bedenkers van deze Imagefonts zijn Mark van Bronkhorst en Akemi Aoki. Waarom kijkt de "a' zo boos? En die "u' lijkt wel iets op zijn kerfstok te hebben. Ook zijn er fonts van doodshoofden en donderwolkjes (Damned Dingbats) die ergernis uitdrukken. Perfect voor een wereld die steeds meer begint te lijken op een stripverhaal. Aan deze kant van de oceaan heeft men een toch wat soberder opvatting over deze vorm van beeldtaal, getuige de rigide dingbats van FontShop.

Was er bij Zapf nog een volgorde te herkennen, de keuze welk beeld onder welke toets terechtkomt, is bij de moderne beeldfonts vaak willekeurig. En zoals de QWERTY-volgorde op uw toetsenbord is ontstaan na veel vingeronderzoek, zal er misschien ook een uiteindelijke gezichtsuitdrukking voor elke letter worden gevonden. Er is al software die bij elke toetsaanslag het geluid van een ouderwetse hamertypmachine nadoet en de daarbijhorende gerafelde letters op het scherm tovert. En van daaruit is het maar een kleine stap naar een bijbehorende klankletter.

    • Willum Morsch