Ontgiftingstruc van resistent insekt ook in bodemsanering

Insekten worden steeds vernuftiger in het leren leven met de landbouwgiffen die de mens had bedoeld om ze uit te roeien.

Een Amerikaanse entomoloog hoopt daar handig gebruik van te maken. Hij heeft het genetisch mechanisme waarmee de tabaksluis (Myzus nicotianae) in één klap resistent werd tegen verscheidene veelgebruikte organofosfaten ontrafeld. Het verantwoordelijke gen is opgespoord, gekloond en ingebouwd in een bacteriestam, waarop de onderzoeker imiddels patent heeft aangevraagd. Hij hoopt deze superresistente bacteriestam in de toekomst nuttig te gebruiken om bijvoorbeeld vervuild afvalwater of vervuilde grond te reinigen.

Twee jaar geleden onderging de tabaksluis in North Carolina een raadselachtige metamorfose. Als gevolg van wat biologen een transmutatie noemen, verschoof een gen van het ene chromosoom naar het andere. De gevolgen waren spectaculair. De mutante luizen plantten zich sneller voort, bleken ineens resistent tegen diverse insekticiden en, het allermerkwaardigste, ze waren rood in plaats van groen.

Bij onderzoekers van North Carolina State University bleef dit alles niet onopgemerkt. Zij lokaliseerden de veranderingen in chromosoomstructuur van de luis. De resistentie bleek het gevolg van verhoogde gehalten aan een bepaald enzym, een esterase, dat verscheidene als insecticide gebruikte organofosfaten kan immobiliseren (binden) en soms ook afbreken. Het betrokken gen werd opgespoord, gekloond en ingebouwd in een bacteriestam. Deze kan in een bioreactor worden gekweekt om landbouwgiffen uit bodem of water te verwijderen.

Dat is nog maar de eerste stap. Op den duur hoopt men ook het mechanisme waarmee insekten bijvoorbeeld resistent geworden zijn tegen DDT op te sporen en in te zetten bij saneringsprojecten. Men verwacht dat dezelfde insekte-enzymen die kans zien DDT te ontgiften ook bruikbaar zijn om andere complexe gechloreerde verbindingen als PCBs in het milieu af te breken. (New Scientist, 16 okt.)