Milosevic laat zijn Rambo vallen

De Servische president Milosevic en zijn socialisten hebben gisteren hun informele coalitie met de ultra-rechtse houwdegen Seselj en diens radicalen verbroken. Het Servische parlement is ontbonden. En tijdens de aanstaande verkiezingscampagne zaL rasintrigant Milosevic zonder twijfel proberen een democratisch imago te verwerven en de uitgeputte kiezers te overtuigen van zijn vredeswil.

Een paar jaar lang hebben Slobodan Milosevic en Vojislav Seselj het prima met elkaar kunnen vinden, in een bondgenootschap dat weliswaar formeel nooit die naam mocht hebben maar dat in de gezamenlijke poging, met geweld de vestiging van een Groot-Servië te bewerkstelligen, als een perfecte tandem fungeerde.

De rollen in de tandem waren keurig verdeeld: Milosevic, president van Servië, leidde de oorlog in Kroatië en Bosnië achter de schermen, intussen vredesconferenties aflopend en grossierend in mooie verklaringen over de noodzaak van vrede. Seselj, leider van de ultra-nationalistische Servische Radicale Partij en formeel een opposant van de president, mocht intussen openlijk de Servische oorlogsdoelen in zowel Kroatië als Bosnië formuleren en Servische para-militaire milities vormen die zich in die twee republieken op grote schaal schuldig hebben gemaakt aan moord en massamoord, plundering en "etnische zuivering'. Formeel, naar de buitenwereld toe, bleef Milosevic aldus gevrijwaard van verantwoordelijkheid voor de wandaden van de Serviërs in Kroatië, Bosnië, Kosovo en Vojvodina: de Blut und Boden-nationalist Seselj - een van de tien mensen op de lijst van oorlogsmisdadigers van de vroegere Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Eagleburger - was in die tandem Milosevic' bloedige clown, zijn wandelend excuus en zijn man van het smerige werk.

De tandem werkte perfect zolang de oorlog in Kroatië en later Bosnië voortduurde. De samenwerking tussen Milosevic' socialisten (honderd van de 249 zetels in het Servische parlement) en Seseljs radicalen (73 zetels) hield de socialisten aan de macht en de veroveringsoorlog gaande. Formeel had Milosevic' Servische regime niets van doen met de oorlog buiten Servië - dat het er achter de schermen alles mee van doen had was het stiekeme werk van zijn geheime rechterhand Seselj.

Maar de tijden veranderen. Slobodan Milosevic heeft vrede nodig, en wel om twee redenen. Niet alleen hebben de Serviërs in Bosnië noch de behoefte, noch de middelen om de oorlog langer voort te zetten: de buit moet nu worden geconsolideerd, en daarvoor zijn vredesonderhandelingen nodig. Vandaar dat Milosevic al geruime tijd druk op de Bosnische Serviërs uitoefent om zich achter de internationale vredesinspanningen van het duo Owen-Stoltenberg te scharen.

Belangrijker nog: in eigen land hebben de internationale sancties tegen Servië de economie volledig geruïneerd en het gevaar van een sociale explosie opgeleverd. Milosevic' oude recept - nationalistische manipulatie van de Serviërs - werkt niet meer: een volk dat honger lijdt valt niet meer tot hysterie op te zwepen. Milosevic wil en moet dus van de sancties af en wel zeer dringend. Daarvoor heeft hij een vredesakkoord nodig. Om dat vredesakkoord te bereiken moet hij als duif en als respectabel en serieus onderhandelaar worden geaccepteerd. En in dàt scenario past zijn medeplichtige Vojislav Seselj, chef-woordvoerder en chef-uitvoerder van zijn eigen gewelddadige Servische chauvinisme, niet langer; distantie is nodig nu de havik Seselj de "neoduif' Milosevic wat al te veel is gaan compromitteren.

Die distantie kwam er. Eind vorige maand vaardigde Milosevic' socialistische partij SPS een verrassend harde verklaring uit waarin niet alleen - voor het eerst - werd toegegeven dat Serviërs in Bosnië oorlogsmisdaden hebben begaan, maar waarin en passant ook de dader werd aangewezen: Vojislav Seselj. “Onze partij zal ijveren voor de onthulling van Seseljs persoonlijk rol bij de vorming van paramilitaire eenheden in de Servische republieken in Kroatië en Bosnië en de misdaden die zijn gepleegd jegens moslim-, Kroatische en Servische burgers”, aldus de verklaring. Seselj - een man van wie Milosevic eerder had gezegd dat hij hem “meer respecteerde dan wie ook buiten de SPS” - werd opeens bestempeld als “de belichaming van geweld en primitiviteit” en beschuldigd van “arrogantie en crimineel geweld”, Zijn “extreem primitief chauvinisme” had bijgedragen tot “het politieke isolement van Servië”, aldus de verklaring.

De tekst van de verklaring was verrassend, het tijdstip was het niet: de vredeswil van Milosevic was Seselj eind september al een tijd een doorn in het oog geweest en hij had daar geen geheim van gemaakt, zij het dat de kritiek in eerste instantie vooral werd gegoten in de vorm van allengs kwadere verwijten over economisch mismanagement. Waar de socialisten voor de ruïnering van het land de internationale sancties van een boze, tegen Servië samenzwerende wereld verantwoordelijk stelden, gaven Seseljs radicalen Milosevic' regering zelf de schuld: die was corrupt en incapabel. De afgelopen dagen hebben de radicalen Milosevic echter ook “uitverkoop van de Servische belangen” in Kroatië en Bosnië verweten.

Met de ontbinding van het Servische parlement heeft Milosevic gisteren een eind gemaakt aan een voor hem en zijn socialisten toch nogal pijnlijk debat waarvan de uitkomst - de val van de socialistische minderheidsregering - bij voorbaat vaststond. Hij rekent erop tijdens de verkiezingscampagne de uitgeputte Servische kiezers er net als een jaar geleden van te kunnen overtuigen dat hij, eerder dan Seseljs extremisten en de democratische oppositie, in staat is vrede te bewerkstelligen en een eind te maken aan de sancties. Hij rekent daarbij als vanouds op de steun van de Servische media, die hij zo goed als volledig controleert.

Of Milosevic' vlieger opgaat, hangt af van twee factoren. Op de eerste plaats zou de democratische oppositie kunnen weigeren mee te werken aan verkiezingen die de president een valse schijn van geloofwaardigheid zouden geven en hem als waar democraat weer salonfähig zouden maken. Op de tweede plaats is het de vraag of die Servische kiezer zich ook nu nog, na twee jaar van oorlog en na anderhalf jaar van razendsnelle verpaupering, door de rasintrigant Milosevic zal laten manipuleren.