Hypermobiele polsen en vingers zijn zegen voor muziekvirtuozen

Sommige mensen kunnen hun duim zover voorover buigen dat hij de onderarm raakt. Anderen buigen vingers en pols moeiteloos zover achterover dat de vingers parallel aan de onderarm staan. Soms legt iemand staand met gestrekte knieën zijn handen met gemak plat op de vloer. Het zijn mensen met een of meer hypermobiele gewrichten. Hypermobiele elleboog- en kniegewrichten kunnen zeker 10 graden worden "overstrekt'.

Hypermobiele gewrichten veroorzaken soms last. De kansen op gewrichtssslijtage, op pijnlijke vochtophoping, op uit de kom raken en op andere blessures is groot. Pianisten, fluitisten en violisten hebben echter profijt van hypermobiele gewrichten op de juiste plaats: in pols, vingers en elleboog. Het voordeel is zo groot dat professionele bespelers van deze instrumenten relatief vaak hypermobiele pols- en vingergewrichten hebben. Deze musici hebben bovendien aanmerkelijk minder kans op blessures en trainingspijn dan hun collega's zonder hypermobiele gewrichten op de gewenste plaats (The New England Journal of Medicine, 7 okt).

In het Westen heeft ongeveer 5% van de volwassenen een of meer hypermobiele gewrichten, maar Zweedse en Amerikaanse onderzoekers die 660 studenten en stafleden van de Eastman School of Music in Rochester NY onderzochten vonden dat 63% van de fluitisten, 49% van de strijkers, 47% van alle houtblazers, 44% van de pianisten, 42% van de bassisten, 30% van de trompettisten en 29% van de slagwerkers hypermobiele polsen en duimgewrichten hebben. De onderzochte musici reperteerden gemiddeld vijf uur per dag. Van de musici met hypermobiele polsen klaagde 5% over pijn en stijfheid in dat gewricht, tegen 18% van de muzikanten met een normaal polsgewricht. Hypermobiele gewrichten hebben ook nadelen. Losse gewrichten die niet van belang zijn voor de muzikale virtuositeit, maar die wel steun moeten geven tijdens het musiceren geven aanleiding tot veel klachten. 23% van de muzikanten met een hypermobiele ruggegraat had rugklachten, tegen 11% van de musici met een normale ruggegraat. De klachten waren, zoals te verwachten, sterk afhankelijk van de werkhouding. Slagwerkers staan veel en hebben veel last van hypermobiele knieën. Zittende musici lijden vooral onder een losse rug. Paukenisten en bassisten - de krachtpatsers onder de musici die het minder van fijne motoriek moeten hebben - hebben hinder van àl hun hypermobiele gewrichten.

Aan hypermobiele handgewrichten zitten soepele en beweeglijke vingers vast. Muzikanten doen daar hun voordeel mee. De beroemde vioolvirtuoos Paganini (1782-1840) had zulke losse gewrichten in zijn linkerhand dat zijn concurrenten er moedeloos van werden. De vraag is of Paganini die losse vingers al had en daardoor een beroemde violist werd, of dat hij zijn losse vingers aan overmatige training te danken heeft.

Voor de nu onderzochte groep musici is die vraag niet beantwoord. Trainen leidt tot soepeler gewrichten en zelfs tot het creëren of in stand houden van hypermobiliteit. Van dansers en atleten is bekend dat hypermobiele gewrichten snel tot opvallende prestaties kunnen leiden, maar dat hypermobiele ruggen, knieën en ellebogen bij intensieve training tot blessures kunnen leiden die een beloftevol begonnen carrière snel en definitief beëindigen. Aan mensen met hypermobiele gewrichten wordt daarom itensieve sportbeoefening vaak ontraden. Voor de hand ligt de veronderstelling dat het grote percentage hypermobiele gewrichten onder professionele muzikanten een gevolg is van selectie in het muziekonderwijs. Voor muzikanten is een hypermobiel gewricht op d ejuiste plaats een zegen, waar het voor anderen een ziekte kan zijn.

Hypermobiele gewrichten zijn het gevolg van lange gewrichtsbanden en afwezigheid van botobstakels. De erfelijke aanleg is duidelijk. In het Midden en Verre Oosten komen ze meer voor dan in Europa, Amerika en Afrika. Ze werden bij een kwart van een steekproef van Irakese mannelijke studenten gevonden en slechts bij 4% van de Amerikaanse marine-officieren. Ook sommige tamelijk zeldzame ziektes leiden tot hypermobiele gewrichten.