Thatcher-tijdperk in al zijn facetten belicht bij BBC

Thatcher: The Downing Street Years. BBC1, 21.30-22.30u.

De Engelsen zijn nog niet genezen van hun grote obsessie. Drie jaar lang hebben conservatieve ministers geprobeerd om het volk van zijn verslaving af te helpen, maar het lukt niet. Zodra Margaret Thatcher aankondigde dat ze haar memoires aan het schrijven was, barstte de fascinatie weer los. Deze maand, met het verschijnen van het boek, is het alsof ze nooit is weggeweest. Zelfs de BBC, een organisatie die ze uit alle macht probeerde om zeep te helpen, doet aan de publiciteitsgolf mee met Thatcher: The Downing Street Years, een vierdelige documentaireserie die vanavond van start gaat.

Thatcher sprak 48 uur lang voor de camera en werd gevolgd tijdens reizen naar Moskou en Californië, waar ze reünies had met Gorbatsjov en Reagan. Maar, geeft producent Denys Blakeway toe: “Je kunt geen zelf-analysatie of zelfkritiek verwachten”. Vooral niet van een vrouw die tegenover David Frost haar eigen zelfstandig naamwoord gebruikte: “Thatcherism is alive and well” zei ze, zonder enige zelfspot.

Kritiek is er echter wel van ministers die met Thatcher probeerden samen te werken, en die vaak werden ontslagen voor wat zij aanzag als tegenwerking. Al in de eerste aflevering breken de vijandelijkheden los.

In deel twee, volgende week, verklaart ze niet alleen de oorlog aan de Argentijnse generaals, maar ook aan de mijnwerkersvakbond. Ze geeft nu echter wel toe dat haar overwinning op de mijnwerkers een bittere nasmaak heeft achtergelaten: “Things have happened since I left that I would never have countenanced.”

Haar erfenis is overal in Engeland te zien, maar Thatcher accepteert geen schuld. “They were years of dynamism, action and achievement” zegt ze, en ze geeft de schuld voor wat niet lukte aan haar collega's, die altijd de gemakkelijkste weg zochten. Zelfs haar grootste fout, de poll tax, geeft ze niet toe.

Ze komt uit de serie naar voren als een eenzame en verbitterde vrouw, maar blijft toch fascinerend. Die ogen, dat haar, die stem. Het is niet zozeer een interview, maar meer een voorstelling, met banale zedenpreken zonder enige ironie of gêne.

Maandag, toen haar boek verscheen en ze zes interviews gaf en in Harrods een rij van duizend mensen afwerkte door elke 11 seconden één boek te signeren, zei ze: “It's just like being Prime Minister again.” Dat is een huiveringwekkende gedachte voor de tallozen die haar verachten. Die zullen de komende weken hun hoofd onder de dekens moeten houden, want er is méér dan alleen de documentaires.

Zaterdag begint op BBC2 een reeks onder de titel After Margaret, met speciale edities van Have I Got News For You en What The Papers Say, kinderen die praten over Thatcher en volwassenen die herinneringen ophalen aan de dag waarop ze Downing Street voor de allerlaatste keer verliet, alsof het de dag van de aanslag op Kennedy was. Voor de niet-bewonderaars is er een speciale Spitting Image, de eerste die in opdracht van de BBC werd gemaakt, gesitueerd in het pretpark Thatcherworld.