Cinekid met discussies, workshops en een kerstverhaal van de "muppets'; Films voor kinderen van alle leeftijden

Cinekid. Amsterdam, De Meervaart, t/m 27 oktober. Verder in de filmhuizen van Alkmaar, Almere, Amersfoort, Arnhem, Den Bosch, Den Haag, Den Helder, Deventer, Emmen, Enschede, Gouda, Haarlem, Helmond, Leeuwarden, Maastricht, Nijmegen, Oudenbosch, Rotterdam, Sappemeer en Utrecht.

Vandaag begint, voor het zevende achtereenvolgende jaar, Cinekid, het filmfestival dat zich toelegt op de vertoning van kinder- en jeugdfilms voor bioscoop en televisie en dat in de eerste plaats bedoeld is voor een jong publiek. Het houdt bijvoorbeeld bij de vertoningsuren rekening met schooltijden en herfstvakantiedagen.

In een competitieprogramma strijden 15 speelfilms om de Cinekid Award. Die films komen onder meer uit Scandinavië, Iran, China en Australië, maar niet uit Nederland. Want hoewel Nederlandse kinderfilms vaak erg mooi zijn, is er het afgelopen jaar niet één gemaakt. Of dat volgend jaar beter zal zijn? De laatste vergadering van de sectie jeugdfilm van het Productiefonds is opgeschort bij gebrek aan plannen en subsidie-aanvragen.

Het televisieonderdeel wordt steeds belangrijker: er zijn vertoningen van de programma's die werden genomineerd voor de zogenaamde Kinderkast-prijzen, er is een selectie uit de programma's van het afgelopen jaar en er is een programma TV-primeurs, een vooruitblik naar het komend seizoen. Zo zal bijvoorbeeld de VPRO alvast haar nieuwe jeugdserie De man met de hoed (regie: Rimco Haanstra) laten zien die vanaf december uitgezonden zal worden. De televisie-sectie is nu nog strikt nationaal maar zal, hoopt programmeur Bernd de Jongh, in de toekomst de mogelijkheid bieden kennis te nemen van wat er internationaal de moeite waard is op het gebied van kinderprogramma's.

De openingsfilm van Cinekid, die zaterdag om half elf 's morgens nog een keer wordt herhaald en dan weer op de plank gaat tot zijn officiële première komende winter, was afgelopen middag The Muppet Christmas Carol, een versie van het bekende kerstverhaal van Charles Dickens, met Kermit de kikker als Bob Cratchit, Miss Piggy als zijn vrouw en de acteur Michael Caine als Scrooge. The Muppet Christmas Carol is in de eerste plaats een familiefilm en pas daarna een kinder- of jeugdfilm - leuk voor volwassenen, volledig acceptabel voor een opgeschoten vijftienjarige, maar ook leuk als je vier bent en het verhaal niet kunt volgen.

Het feit dat juist deze film werd uitgezocht om Cinekid in te luiden, geeft aan hoe onmogelijk het eigenlijk is om een kinderfilmfestival te organiseren: het publiek loopt onverenigbaar uiteen en dat gaat zover dat het elkaars films niet wil bekijken ("te kinderachtig'), en dat vaak ook niet kan ("te eng' of "ik begrijp dit niet').

Daarom wordt ook dit jaar het aanbod verdeeld over drie leeftijdsgroepen. Er zijn films voor kinderen van vier tot acht jaar, voor kinderen van acht tot twaalf jaar en voor jongeren tussen de twaalf en de zestien. De films voor jonge kinderen zijn vanzelfsprekend niet ondertiteld (kleuters kunnen niet lezen) maar nagesynchroniseerd, of, zoals in het geval van de aanstekelijke verfilming van Astrid Lindgrens Lotta uit de Kabaalstraat, door een vertelstem ingesproken over de, op een laag pitje doorpruttelende, originele geluidsband heen. Voor volwassenen is dat een crime, voor jonge kinderen blijkt het de oplossing. Nagesynchroniseerde stemmen gaan, zeker als ze spreken voor niet gelijklopende acteursmonden, te snel en zijn moeilijk te volgen. Met een rustige stem die min of meer samenvat wat er wordt gezegd, is dat gemakkelijker. De Zweedse filmmaakster Johanna Hald voldoet met Lotta uit de Kabaalstraat met succes aan wat een vier- tot zevenjarige van een film verwacht: ze vertelt een helder verhaal over een vrolijk halsstarrig meisje en haar belevenissen in en om het huis, met als grootste drama dat een verjaardag niet de verwachte fiets oplevert.

Voor de groep van acht tot twaalf jaar zijn de films spannender en vaak licht filosofisch gericht. Zo vertelt Het kale spook van de Deense Brita Wielopolska op poëtisch-kluchtige manier over de manier waarop een jongen de dood van een beminde, excentrieke buurman verwerkt.

Het programma van de oudste groep, van twaalf tot zestien, is een probleem, erkent de Cinekid-organisatie. Jongeren van die leeftijd die Cinekid bezoeken, hebben het er doorgaans uitnemend naar hun zin, verzekert men. Maar op die leeftijd kunnen ze ook naar de bioscoop voor Jurassic Park en jeugdfilms worden geassocieerd met kinderen op basisschool-niveau. Daar willen ze beslist niet bij horen en dus komen ze maar mondjesmaat naar Cinekid. Cinekidprogrammeur Harry Peters ziet daar echter geen reden in om dan maar van die films af te zien: “Die films worden gemaakt, vaak zijn ze schitterend en dus worden ze op Cinekid vertoond.”

Sommige films zijn voor kinderen van welke leeftijd dan ook ongeschikt, eenvoudig omdat ze niet voor hen werden gemaakt. Zo draait het roerende Le petit prince a dit van de Zwitserse Christine Pascal om een meisje van tien. Ze heeft een tumor in haar hersenen en ze zal sterven. Er is geen onderwerp dat kinderen niet aankunnen in film of literatuur, en ook dit zieke meisje zou een geslaagde jeugdfilm kunnen opleveren. Maar deze film gaat niet over haar, maar over haar vader. Over zijn paniek, zijn verdriet, zijn liefde voor haar. Een jong publiek zal daar te weinig weg mee weten. Hetzelfde kan worden opgemerkt over het Duitse Kinderspiele van Wolfgang Becker, dat Cinekid zelfs alleen voor een volwassen publiek vertoont. Een kind zou best het inktzwarte beeld kunnen verdragen dat Kinderspiele schetst van het uitgewrongen Duitse arbeidersmilieu van de jaren zestig. Het verhaal wordt verteld door de ogen van een elfjarige jongen, dat wel. Het doel van de film is echter niet hem te portretteren maar er een idee van te geven hoe zijn ouders werden wat ze zijn en waarom hij onstuitbaar zal worden zoals zijn ouders waren. Wie elf is heeft wel wat anders aan zijn hoofd.

In het hele land kan kennis worden genomen van het festivalprogramma, maar Cinekid is primair gesitueerd in De Meervaart in Amsterdam. Voor volwassenen zijn er discussies en workshops, maar vooral kinderen kunnen er meemaken dat film meer kan inhouden dan je in het donker laten meevoeren door bewegende beelden. Dagelijks is er gelegenheid om vragen te stellen aan de regisseurs van wie het werk te zien was en vijf jeugdige "commentatoren' zullen per dag hun oordeel uitspreken over wat ze te zien hebben gekregen. Men kan meemaken hoe buitenlandse films worden nagesynchroniseerd (zaterdag 12.15 uur, voor alle leeftijden) en er is een zogenaamde Rodeo (zondag, 13 uur, vanaf 8 jaar, 15.30 vanaf 12 jaar), waar het publiek door middel van een knop op zijn stoel televisieprogramma's kan wegstemmen. De makers zijn aanwezig en gaan in discussie.