Parijs forceert nieuw uitstel "Schengen'

PARIJS, 19 OKT. Frankrijk heeft zijn zin gekregen. "Schengen' wordt opnieuw uitgesteld, nu tot 1 februari 1994. Het verdrag, dat onder meer een vrij grensverkeer tussen negen deelnemende Westeuropese landen regelt, had oorspronkelijk 1 januari '93, toen 1 juli en uiteindelijk 1 december van kracht zullen worden. Als redenen zijn aangevoerd: tegenslag met de computerisering en de noodzakelijke wijziging van de Franse grondwet.

Het Uitvoerend Schengen Comité boog zich de afgelopen twee dagen in Parijs op zijn eerste vergadering over de invoering van het veelbesproken verdrag. Volgens de Nederlandse staatssecretaris Dankert waren de resterende vraagstukken op het gebied van de automatisering niet onoverkomelijk. Met een beetje goede wil had de afgesproken ingangsdatum kunnen worden gehaald, was zijn overtuiging.

In de loop van gisteren koesterde Dankert nog wat hoop dat het zou lukken Frankrijk te overtuigen van de noodzaak de Europese trein niet opnieuw te vertragen. Een gedeeltelijk begin per 1 december, door alleen "ongewenste personen' in één computersysteem beschikbaar te stellen, leek een mogelijkheid. De rest van de ingebruikstelling van dat justitiële systeem met zijn centrale computer in Straatsburg zou dan geleidelijk volgen.

De Duitse bewindsman Schmidbauer had zich kennelijk al vroeg op de dag door Parijs ervan laten overtuigen dat unanimiteit er niet in zat. Hij vertelde Duitse journalisten dat uitstel met ten minste twee maanden waarschijnlijk was. Pas aan het eind van de middag werd zeker dat de Fransen inderdaad hun poot stijf hadden gehouden.

De achtergrond van dit korte, maar betrekkelijk bittere gevecht schuilt in de tegenstrijdige aspiraties die dezer dagen schuil gaan achter het codewoord "Schengen'. Voor landen als Duitsland en Nederland was prompte inwerkingtreding van het verdrag een kans de burgers te laten zien dat Europa leeft. Wie bij de grenzen tussen de deelnemende landen (de Europese twaalf min Engeland, Ierland en Denemarken) vrij doorrijdt of -wandelt ondervindt de eenwordding aan den lijve. Een nuttig symbool na alle mineur-berichten rondom "Maastricht' en de Europese Monetaire Unie.

Het Verdrag van Schengen is voor sommigen dus, ondanks een beladen geschiedenis, een kans op een tastbaar teken van vooruitgang. Dat ligt anders voor de huidige Franse regering. In zijn officiële uitingen mag de lijn van Parijs onverminderd pro-Europees zijn, in de politieke werkelijkheid wordt de centrum-rechtse coalitie die sinds een halfjaar aan de macht is, doorkliefd door tegengestelde sentimenten ten opzichte van de hele Europese droom.

Zeker wanneer dat Europa supra-nationale arrangementen aanbiedt op zaken die de rechtsorde en de nationale zelfstandigheid raken, gaan alle stekels overeind staan bij een groot deel van de RPR, de belangrijkste coalitiepartij (van Jaqcues Chirac). Protagonisten van het Franse Nee tegen "Maastricht' waren vorig jaar de gaullisten Philippe Séguin en Charles Pasqua. De eerste is nu voorzitter van een steeds zelfbewustere "Tweede Kamer' (de Assemblée Nationale). Pasqua zit als belangrijk minister op binnenlandse zaken - het Franse Schengen-departement.

Pasqua, begenadigd lezer van de volkswil en geweten ter rechter zijde van de meer pro-Europese RPR-premier Balladur, heeft geen haast met "Schengen'. Wat in een deel van het Nederlandse parlement werd gezien als een gevaarlijk, in potentie autoritair politieverdrag, is in de ogen van Pasqua een verdrag dat de nationale soevereiniteit van Frankrijk raakt.

Daar komt bij dat Pasqua geïrriteerd is over de uitspraak van het Constitutionele Hof in Parijs dat zijn wetsontwerp om de Franse regelgeving aan "Schengen' aan te passen, ongrondwettelijk verklaard heeft. Daarom moet nu eerst de grondwet worden veranderd. Dat gebeurt waarschijnlijk in december. Zonder alle Schengen-partners van het verband te overtuigen heeft Parijs dat nu als argument gebruikt om "Schengen' weer even uit te stellen.

Waarschijnlijk kwam het Pasqua kort voor die parlementaire behandeling extra slecht uit dat de grenshokjes tussen Frankrijk, België en Duitsland op 1 december met enige tamtam zouden worden dichtgespijkerd. Hij komt op voor het kiezersvolk dat bang is voor stromen illegale immigranten.

De Franse diplomatie is in de ogen van andere landen wel ver gegaan om deze binnenlands politieke overweging pro uitstel door te drukken. De Spaanse delegatie kreeg zondagavond te horen dat de ratificatie van de Spaanse toetreding tot "Schengen' in het Franse parlement pardoes vertraagd was. Met andere woorden: jullie zijn er 1 december toch niet bij, dus waar bemoei je je mee?

Frankrijk kwam ook opeens voor de dag met alarmerende cijfers over het toegenomen aantal noordelijke grenspassanten met onduidelijke papieren. Die cijfers werden door verschillende andere lidstaten als demagogisch van tafel geveegd. De Franse minister Lamassoure (Europese zaken) ontkende dat het een onwetenschappelijk en door politieke opportuniteit ingegeven cijfershow was, maar hij onthield zich er na afloop van de vergadering van om ook maar één concreet getal te noemen.

Griekenland en Italië willen wel, maar zijn nog niet toe aan "Schengen', Spanje kreeg in het openbaar een compliment van de Franse voorzitter, maar moet toch even wachten. En Frankrijk zelf? Parijs heeft op het ogenblik een flets kaarsje branden voor Europa. Zeker als dat een Europa is waarin Franse kiezers vertrouwen moeten gaan opbrengen in de behandeling namens Frankrijk van immigranten en drugsgebruikers door "bevriende' landen die er zoiets merkwaardigs op nahouden als een "gedoogbeleid' voor koffieshops die geen koffie verkopen. Het in belang toenemende Nederlandse landbouwprodukt hennep krijgt in het Frankrijk van Charles Pasqua een aandacht die tegenstanders van het eerste uur van het Verdrag van Schengen posthuum plezier zou doen.

    • Marc Chavannes