Ivic werkt met asbakken, glazen en aanstekers

PORTO, 19 OKT. De trainer van Feyenoords Europa-Cuptegenstander FC Porto, Tomislav Ivic, staat bekend als een vakman. Toch kreeg hij in zijn carrière liefst vijf keer zijn ontslag. Bij Benfica werd hij verleden jaar al na drie maanden de laan uitgestuurd, bij Panathinaikos in '86 na vier maanden. “Hij heeft goede ideeën, maar voert ze soms te ver door”, aldus Ruud Krol, ex-aanvoerder van Ajax.

Ivic werkte twee jaar bij de Amsterdamse club, van '76 tot '78. De Kroaat liet de ploeg "on-Ajax' spelen. Dat werd in eerste instantie niet geaccepteerd in De Meer. De spelers mokten, de supporters mokten. Het geklaag ebde echter snel weg, omdat Ajax in de Ivic-stijl veel wedstrijden won en uiteindelijk landskampioen werd. Het tweede seizoen onder Ivic lukte dat niet. Ajax werd tweede, vier punten achter PSV. Het toeschouwersaantal zakte die competitie naar een dieptepunt, 11.175 per wedstrijd.

Ivic laat zijn teams vanuit een verdedigende stelling spelen. Eerst moeten achterin de zaken voor elkaar zijn en pas dan kan er aan aanvallen worden gedacht. Hij stelde bij Ajax zelfs twee ausputzers op. "Laf voetbal', werd het genoemd. “Maar dat is niet helemaal waar”, reageert Bobby Haarms, toen en nu assistent-trainer van Ajax. “We hadden vier loopwonders op het middenveld, Lerby, Arnesen, Erkens en Schoenaker. Als we in balbezit kwamen dan spoten die eruit en speelden we niet met één of twee, maar met vier of vijf spitsen. Dan begon het. Dan kwam die aanval. En dan was er geen houden meer aan.” Pressievoetbal, heet dat.

Ivic heeft bijzondere ideeën over voetbal. Geert Meijer, ex-speler onder Ivic en nu trainer van Feyenoord, herinnert zich een wedstrijd tegen Volendam waarin hij en de twee andere aanvallers, Ling en Geels, de opdracht kregen zich met hun bewakers vooral in de buurt van de middencirkel op te houden. Dat zou ruimte scheppen voor de andere Ajacieden. Meijer: “Binnen een half uur stonden we met 3-0 voor.” Ivic adviseerde zijn spelers ook weleens de bal expres aan de tegenstander te geven. Bijvoorbeeld aan de linksachter. Op dat moment zouden diens medespelers naar voren schuiven en kwam er achterin meer ruimte. De linksachter moest dan onder druk worden gezet. “Dat lukte weleens”, aldus Meijer.

Voor Meijer heeft de tweekamp met FC Porto - morgen in Portugal, over twee weken in Rotterdam - geen extra betekenis door het weerzien met zijn ex-trainer. “Misschien kent hij me niet eens meer.” Meijer was onder Ivic meestal reserve en werd in '77 op eigen verzoek uitgeleend aan FC Amsterdam. Ook René Notten verdween voortijdig bij Ajax, naar Feyenoord. De middenvelder nam zich op een gegeven moment voor nooit meer onder Ivic te spelen. “Omdat hij niet eerlijk tegen me was.” Notten was geblesseerd geraakt en Ivic gaf hem ondanks de toezegging geen eerlijke kans om zich weer in het elftal te spelen. Hij, momenteel trainer van Emmen, zegt geen oefenstof of ideeën van Ivic te gebruiken.

Bobby Haarms noemt Ivic “een groot trainer” en “een emotioneel mens”. “Hij is helemaal gek van voetbal. Toen hij net bij Ajax was, waren we dag en nacht bij elkaar. We sliepen alleen niet samen.” Ook Ruud Krol bewaart goede herinneringen aan Ivic. Hij trok regelmatig partij voor de trainer als er zich binnen de spelersgroep problemen met hem voordeden. “Zijn manier van werken sprak mij aan.” Ivic noemde Krol op zijn beurt “zijn perfecte verlengstuk in het veld”.

Ivic is een pure resultaattrainer. Als zodanig halen clubs hem ook binnen. Maar valt het resultaat tegen dan scheiden de wegen zich vaak weer snel. Want dan blijft er alleen maar een steriel spelletje over waar de toeschouwers én spelers van balen. Vandaar al die ontslagen. Bij Anderlecht werd hij in zijn eerste jaar kampioen ('80-'81), maar in zijn derde seizoen stond hij al na een paar wedstrijden op straat wegens de tegenvallende prestaties. En bij het Italiaanse Avellino en het Spaanse Atletico Madrid zeiden de spelers dat ze niet begrepen wat Ivic wilde.

Ivic, 59 jaar inmiddels, is zijn principes trouw gebleven. Hij verdedigt zijn standpunten altijd met hand en tand, gebruikt alles wat hij binnen handbereik heeft om zijn geliefde systeem uit te leggen, glazen, asbakken, aanstekers. Haarms weet nog van die keer dat Ivic in Zeist zijn collega's uit de ere- en eerste divisie zou toespreken. De assistent waarschuwde zijn baas ervoor dat hem een spervuur van kritiek op zijn speelwijze te wachten stond, “want die wordt hier niet geaccepteerd”. Tot grote verbazing van Haarms waren er na het betoog van Ivic slechts een paar onbeduidende opmerkingen van de Nederlandse trainers. De Kroaat is een meester in het overtuigen van mensen. Toen hij in '76 bij Ajax kwam dekte hij zich meteen in: “Met dit materiaal kan ik geen kampioen worden.”

Ivic was bij Ajax de opvolger van Michels die plotseling naar Barcelona vertrok. De keuze was verrassend. Ivic was toen een internationaal nog weionig bekende trainer. Hij had alleen in eigen land groot succes behaald met Hajduk Split.

De meningen over de kwaliteiten van Ivic zijn sterk verdeeld. Toch is het opmerkelijk dat verscheidene ex-werkgevers hem na verloop van tijd terug willen hebben. Zo keerde hij terug bij Hajduk, Benfica en nu ook weer bij FC Porto. Bij laatstgenoemde club behaalde hij in het seizoen '87-'88 het kampioenschap en de beker. Dit keer is zijn start is niet erg voortvarend. Titelverdediger Porto staat in de Portugese competitie op de gedeelde vierde plaats met negen punten uit zeven wedstrijden.

Ook Ajax heeft een paar maal serieus gepoogd Ivic zijn rentree te laten maken in De Meer. Hij heeft herhaaldelijk gezegd heimwee naar Amsterdam te hebben. Op 26 januari '81 meldden de kranten zelfs dat Ivic rond was met Ajax. Het ging uiteindelijk niet door. Volgens de trainer omdat de vakbond VVON tegen zijn komst was, maar andere betrokkenen hebben altijd beweerd dat Ivic om financiële redenen afhaakte. Anderlecht zou hem meer geld hebben geboden. Volgens Krol heeft het weinig zin om Ivic voor één of twee jaar te contracteren. “Dan heeft hij geen tijd om iets op te bouwen met jonge jongens.” Meijer is echter van mening dat het effect van Ivic's werkwijze niet lang werkt. Twee jaar kan volgens de Feyenoorder nog, maar langer niet. “Dan komt zijn oefenstof je de strot uit.” Ivic herhaalt op de training voortdurend oefeningen. Krol vergelijkt hem met een basketbalcoach. “Wéér, wéér, wéér, steeds weer dezelfde dingen. Totdat het vrijwel perfect is.” Bij Ajax werden op het overdekte kunstgrasveldje tot vervelens toe positiespelletjes van zes tegen drie gespeeld, waarbij ook de muren mochten worden gebruikt.

“Ik ben een perfectionist”, beweert Ivic steevast. Hij vraagt veel van zijn spelers. Meijer: “We liepen ons de pestpokken.” En wie niet luisterde kreeg een boete. Volgens Notten is de Nederlander te avontuurlijk voor de strakke ideeën van Ivic. “Wij willen op een speelse manier voetballen.” Meijer: “Een voetballer moet je niet het voetbal afnemen. Ivic stopt spelers in een keurslijf. Bij Porto zie je dat ook weer terug. Er is geen bezieling, geen spelvreugde.”