Dole's uitdaging

IS DE HERNIEUWDE BLOKKADE van Haïti een succes voor Clintons multilaterale aanpak van wereldproblemen? Uiterlijk wel.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft ertoe besloten, althans tot de sancties die door de blokkade moeten worden afgedwongen. En aan het Amerikaanse smaldeel dat de blokkade legt, zijn of worden vaartuigen toegevoegd van Canadese, Argentijnse en andere nationaliteit. Maar in werkelijkheid is er sprake van niet meer dan een Amerikaans aanharken van de eigen achtertuin, met VN-legitimatie als nieuwigheid na de meer traditioneel uitgevoerde invasies in Grenada (1983) en Panama (1989). Hier wordt dus allesbehalve een nieuwe doctrine van internationaal handelen getoetst.

De echte handenbinders zijn inmiddels te vinden in het Amerikaanse Congres. In de Golfoorlog kon voorganger Bush nog de door hem gesmede internationale coalitie aanwenden om een aarzelende volksvertegenwoordiging te overtuigen. In de kwesties Somalië en Haïti blijkt het Congres met de dag minder onder de indruk van de internationale dimensie.

De Republikeinse fractieleider in de Senaat, Bob Dole, heeft de president nu rechtstreeks uitgedaagd met een amendement dat bij aanvaarding de blokkade van Haïti onmiddellijk in de problemen zou brengen.

MET DOLE'S AMENDEMENT is een oude machtsstrijd tussen de uitvoerende en de wetgevende macht herleefd. In het schemergebied van de Indochinese troebelen hadden drie opeenvolgende presidenten een volwassen oorlog gevoerd zonder formele oorlogsverklaring, en dus zonder de grondwettelijk voorgeschreven goedkeuring door de Senaat. Eén enkel en achteraf omstreden incident had in 1964 een Senaatsresolutie uitgelokt die het Witte Huis vervolgens had uitgelegd als een mandaat voor een jarenlang volgehouden operatie overzee waarbij uiteindelijk een half miljoen man werden ingezet.

Een gefrustreerd Congres nam in 1973 de zogenoemde War Powers Resolution aan die dergelijke presidentiële avonturen aan tijdslimieten trachtte te binden. Maar alle presidenten sindsdien hebben met succes die resolutie omzeild. Wel is er in het Witte Huis meer belangstelling ontstaan voor de stemming in het Congres als het op (langdurige) militaire expedities aankomt.

Clinton zelf noemde nog onlangs in een rede voor de VN steun van het Congres als een van de voorwaarden waaraan moest zijn voldaan alvorens er tot militaire actie kon worden overgegaan.

DE KANSEN VAN Dole's amendement zijn afhankelijk van steun uit de Democratische meerderheid, maar dit historische conflict voltrekt zich in wezen niet langs partijlijnen. De War Powers Resolution was een Democratisch initiatief gericht tegen een Republikeinse president, en zij mocht ook worden gelezen als kritiek achteraf op twee Democratische presidenten.

Dat betekent overigens niet dat Clinton zondermeer het onderspit zal delven. Het is voor het Congres één ding om de eigen prerogatieven te verdedigen, het is iets anders om de president tijdens een militaire operatie voor het oog van de wereld en de natie op de knieën te dwingen. Uit die moeilijk voorstelbare mogelijkheid destilleert Clinton momenteel zijn argumenten.