Bolkestein laat Europa vallen

Morgen debatteert de Tweede Kamer over Europa. VVD-leider Frits Bolkestein nam op 9 oktober op deze pagina een voorschot op dit debat met de stelling dat het "Europa van Maastricht' een tamelijk wormstekige constructie blijkt die beter in 1994 dan in 1996 kan worden getoetst.

D66-ers Bertens en Bouter verzekeren nu dat Bolkestein veel stelt maar weinig onderbouwt. Kamerlid Jurgens van de PvdA zet zich op zijn beurt af tegen Bolkesteins "wat benauwd aandoende kritiek' en roept op tot een réveil van de Europese idealen.

Het artikel van VVD-leider Frits Bolkestein in NRC Handelsblad van zaterdag 9 oktober is een nieuw hoofdstuk van wat zo langzamerhand wel de kruistocht van de VVD-leider tegen het Europa van "Maastricht' mag worden genoemd. In zijn ijver om aan te tonen dat het met de Europese Gemeenschap de verkeerde kant op gaat, springt Bolkestein zeer vrij om met de werkelijke feiten van het Verdrag van Maastricht. Dit leidt er toe dat hij veel stelt, maar weinig onderbouwt.

“Geen Brusselse bemoeienis met industriepolitiek, volksgezondheid of onderwijs.” Bolkestein doet het voorkomen alsof de EG, met hulp van "Maastricht', al deze terreinen volledig naar zich toe wil trekken. De werkelijkheid is echter anders. Op de beleidsterreinen onderwijs en volksgezondheid sluit het Verdrag van Maastricht juist met zoveel woorden de inhoudelijk harmonisatie van het beleid uit. Ten aanzien van de industriepolitiek stelt het Verdrag expliciet dat het geen grondslag verschaft voor de invoering van maatregelen die tot concurrentie-vervalsing kunnen leiden. Maar mag de EG van Bolkestein helemaal niets doen aan uitwisselingsprogramma's voor jongeren, aan de bestrijding van AIDS, of de noden van het midden- en kleinbedrijf?

Bolkestein verwijt Commissie-voorzitter Delors dat deze een stap terug in de tijd wil doen, maar zelf wil hij "Maastricht' terugdraaien. Vooral het bij "Maastricht' horende sociale protocol zint Bolkestein niet. Met zijn afwijzing daarvan bevestigt Bolkestein het aloude imago van de VVD en isoleert hij zijn partij opnieuw. Niet alleen in Nederland, maar ditmaal ook in Europa. De VVD komt zo alleen te staan met slechts de meest anti-Europese Conservatieven uit de partij van de Britse premier Major aan zijn zijde.

Bolkestein trekt opnieuw van leer tegen de verhoging van de Structuurfondsen van de EG die vooral ten goede komen aan de armere lidstaten. Waar hij echter voor het gemak aan voorbij gaat, is het simpele politieke feit dat de groei van deze fondsen de prijs is voor de totstandkoming van de Interne markt, voor Bolkestein zo'n beetje het enige wat er aan de EG deugt.

Ook ten aanzien van de buitenlandse politiek is de bijdrage van Bolkestein niet indrukwekkend. Uit het feit dat de EG nog nooit een gemeenschappelijk buitenlands beleid heeft gekend, concludeert hij dat zo'n beleid er ook niet moet komen. Wat het falen van de EG in het voormalige Joegoslavië betreft: dat valt nog te verklaren uit het ontbreken van bevoegdheden van de EG om tot een gezamenlijke en krachtdadige opstelling te komen. Maar die krijgt de EG pas met de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht. Als Bolkestein de EG die bevoegdheden helemaal niet wil geven, legt hij zich kennelijk bij voorbaat neer bij herhalingen van dit falen.

Elders in zijn artikel trapt Bolkestein met veel kabaal nog een aantal open deuren in zoals: “Wie denkt dat een EG van 24 lidstaten niet anders werkt dan een Gemeenschap van 12, is blind voor de werkelijkheid.” Voor zijn opvatting dat al voor de eerstvolgende uitbreiding van de EG - met de Scandinavische landen en Oostenrijk - moet vast staan wat de laatste uitbreiding zal zijn, bestaat echter geen grond. Bovendien valt op de door Bolkestein voorgestelde termijn (volgend jaar!) nog geen zinnig woord over de uiteindelijke grenzen van de EG te zeggen. Tenzij Bolkestein wil zeggen dat er geen enkele uitbreiding van de EG meer mag plaatsvinden. In dat geval zou het interessant zijn te vernemen hoe de VVD-leider dan de Midden- en Oosteuropese landen tegemoet wil treden.

Maar dat soort duidelijkheid biedt Bolkestein niet. Zoals hij in het hele artikel geen antwoorden geeft op de door hem opgeworpen vragen. Dat wil hij overlaten aan het Instituut Clingendael, dat "een serie gesprekken' over de toekomst van de EG moet organiseren. Intussen blijft onduidelijk wat de VVD nu eigenlijk met Europa wil.

    • Jan-Willem Bertens
    • Arjen Bouter