Banendal

Terwijl de Europese beurzen, nota bene op de verjaardag van de beurskrach van 1987, nieuwe records vestigden, stijgt de werkloosheid onverminderd door. In augustus bedroeg de geregistreerde werkloosheid 381.000 personen, dat is 93.000 méér dan in augustus 1992.

De beurshausse staat vooralsnog los van de reële economische ontwikkeling; het einde van de Europese multi dip-recessie wordt immers keer op keer uitgesteld. De aandelenkoersen stijgen door de dalende rente en de aantrekkende dollar. Een lage rente maakt het beleggen in aandelen aantrekkelijker, een sterke Amerikaanse munt stimuleert aankopen door Amerikaanse beleggers.

Tussen juli 1992 en juli 1993 steeg de geregistreerde werkloosheid - dat zijn mensen zonder baan die staan ingeschreven bij een arbeidsbureau en direct beschikbaar zijn voor een baan van ten minste 20 uur per week - met 100.000 personen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek, dat deze cijfers vanmorgen bekendmaakte, concludeert dat de werkloosheid weliswaar niet sneller gaat stijgen, maar ook dat een einde van de stijging nog niet in zicht is.

De werkloosheid groeit steeds verder toe naar de 400.000, het niveau dat in 1989 voor het laatst werd bereikt. De geregistreerde werkloosheid bereikte in juli 1992 met 274.000 een dieptepunt, daarna stegen de cijfers sterk, vooral in augustus-oktober en in januari-maart. Wie een actueel beeld wil hebben kan beter met de vorige maand vergelijken, dan met een jaar terug. Maar dan heb je wel seizoengecorrigeerde cijfers nodig, zoals het CBS die voor tal van andere grootheden geeft. Maar, vreemd genoeg, niet voor de geregistreerde werkloosheid.

Traditioneel is de werkloosheid bij lager opgeleiden aanzienlijk hoger dan bij hoger gekwalificeerden. In 1991 en 1992 was van de eerste groep 11 procent werkloos, en van de tweede groep 4 procent. Opvallend is dat dit beeld in 1993 aan het veranderen is. De situatie van de lager opgeleiden is dit jaar niet verder verslechterd, terwijl de geregistreerde werkloosheid bij mensen met meer opleiding is gestegen.

Hoe ernstig de huidige situatie ook is, een vergelijking met de crisis van 1980-1982 gaat - gelukkig - mank. Anders dan in 1980/1982 blijft de economische terugval dit keer beperkt en ontsnapt Nederland aan een echte recessie.

De werkgelegenheid daalde in Nederland tussen 1980 en 1983 van 5.735.000 tot 5.482.000 personen, dat is jaarlijks met ruim 80.000 personen. Het Centraal Planbureau (CPB) verwacht dat de werkgelegenheid dit jaar zal afnemen van 6.451.000 tot 6.433.000, en volgend jaar zal uitkomen op 6.431.000. Dat is dus in 1993-1994 een daling per jaar met gemiddeld 10.000 personen - een fors verschil met de crisis van toen.

Het aantal werkzoekenden zonder baan - voor de “geregistreerde werkloosheid” publiceert het Planbureau geen prognoses - steeg tussen 1980 en 1983 van 282.000 tot 739.000, dus drie jaar lang met gemiddeld 150.000 per jaar. Het CPB verwacht dat het aantal werkzoekenden zonder baan dit jaar zal stijgen van 481.000 tot 555.000, en volgend jaar tot 625.000. Dat is per jaar een groei van 70 à 75.000, de helft van de toenmalige werkloosheidsgroei.

Wat betreft het aantal personen met een werkloosheidsuitkering is een vergelijking met de crisis van begin jaren tachtig echter wèl op zijn plaats. De afgelopen tien jaar ging, ondanks een geweldige banengroei (900.000 banen, 600.000 arbeidsjaren) en een forse daling van het aantal werkzoekenden zonder baan, het beroep op werkloosheidsuitkeringen niet omlaag. Bovendien nam de verborgen werkloosheid, vooral in de WAO, fors toe. De nieuwe banen gingen voor 90 procent naar nieuwkomers op de arbeidsmarkt, onder wie veel vrouwen.

In augustus steeg het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering tot 649.000, dat is 67.000 hoger dan een jaar eerder. Volgens het Centraal Planbureau stijgt het aantal werkloosheidsuitkeringen volgend jaar tot 715.000. Daarmee zou het vorige record (675.000 in 1984) ruimschoots worden gebroken. Het Algemeen Werkloosheidsfonds verwacht dat het exploitatietekort eind dit jaar zal oplopen tot 1,3 miljard gulden; eerder was een tekort van 0,9 miljard gulden verwacht. Dat betekent dat de reserves fors moeten worden aangesproken.